ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA RÖPORTAJ SAĞLIK VİDEOLAR








FETÖ'nün aranan muhasebecisi yakalandı
FETÖ'nün aranan muhasebecisi yakalandı
ASKİ ilk adımı attı
ASKİ ilk adımı attı
TSK Münbiç'te 64'üncü devriye görevinde
TSK Münbiç'te 64'üncü devriye görevinde
Zübeyde Hanım Nikah Salonu’nda ilk “evet”
Zübeyde Hanım Nikah Salonu’nda ilk “evet”
Çankaya Belediyesi Müzik Atölyesi açıldı
Çankaya Belediyesi Müzik Atölyesi açıldı

İsmail CİNGÖZ

TRUMP İRAN’A OPERASYON MU PLANLIYOR?
16 Mayıs 2018 Çarşamba

İran’ın uzun bir zamandır Nükleer teknolojisini geliştirme çabası içerisinde olduğu bilinmektedir. Uluslararası kamuoyu ve Birleşmiş Milletler (BM) İran’ın bu alandaki çalışmaları nedeniyle 2002’den itibaren devam eden anlaşmazlıklara son verebilmek ve İran’ı bu alanda kontrol altında tutabilmek amacıyla 14 Temmuz 2015’te bir anlaşma imzalanmıştı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimî üyeleri; Amerika Birleşik Devletleri (ABD), İngiltere, Fransa, Çin ve Rusya (P5) ve Almanya (+1) ile resmi adı “Ortak Kapsamlı Eylem Planı” olan anlaşmayı imzalayan İran, nükleer faaliyetlerini sınırlandırmayı kabul ederek, karşılığında yıllardır maruz kaldığı ekonomik yaptırımların kaldırılmasını sağlamayı hedeflemişti.
Dolayısı ile BM İran’ı kontrol altında tutarak nükleer silah üretmesine engel olabilmeyi planlarken, İran da ağır ekonomik yaptırımlardan bir nebze de olsa kurtularak kalkınabilmeyi ve ekonomik atılımlar yapabilmeyi hesaplamıştı.
Bu anlaşma ile İran uranyum zenginleştirdiği santrifüjleri azaltma taahhüdünde bulunuyor, nükleer silah yapmaya yetecek düzeye çıkarmamayı taahhüt ediyor ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçilerinin nükleer tesislerde teftiş yapmasını kabul ediyordu. Anlaşma kapsamında Natanz ve Fordo tesislerindeki santrifüj sayısını azaltan İran, tonlarca az zenginleştirilmiş uranyumu Rusya’ya göndermişti.
İran’a karşı uygulanan ambargonun kaldırılması ile ilgili olarak dönemin Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov yaptığı açıklamada “Bu sayede IŞİD’e karşı uluslararası koalisyonun da genişleyebileceği” beyan edilmişti. Fakat bu arada anlaşma kapsamında BM’nin yıllardır İran’a uyguladığı silah ambargosu beş yıl, füze ambargosu ise 8 yıl daha devam etmesi[1] de karara bağlanmıştı.
Anlaşmadan BM ve dönemin ABD Başkanı Obama ve Türkiye her ne kadar memnun olsa da Ortadoğu Bölgesi’nin tek nükleer silaha sahip ülkesi olan İsrail’in memnun olmadığı İsrail Başbakanı Netanyahu’nun “Tarihsel boyutları olan kötü bir hata” olarak nitelemesinden anlaşılmaktadır. Fakat memnun olmayan bir diğer kişi de ABD’de Cumhuriyetçilerin Başkan adayı Marco Rubio’ydu. Zira anlaşmanın ABD’nin güvenliğini tehlikeye attığını düşündüğünü ve bu nedenle Kongre’de reddedilmesi gerektiği şeklinde yaptığı açıklamaları uluslararası basında yer almıştı.
Ekim 2015’te yürürlüğe giren anlaşma kapsamını Ocak 2016’da denetleyen Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun (IAEA), “İran nükleer programının barışçıl olduğu” şeklinde yaptığı açıklama sonrasında BM ve Batı’nın İran’a uyguladığı; mali, ticari, enerji ve diğer alanlardaki yaptırımlar kaldırılmış ve ayrıca bu kapsamda İran’ın uluslararası alanda dondurulmuş olan milyarlarca dolar hacimli ticari mal varlığına erişimi yeniden sağlanmıştı[2]. Zira ekonomistlerin değerlendirmelerine göre ambargolar nedeniyle İran’ın petrol ihracatı yarıya düşerken, ekonomisi de %20 civarında küçülmüştü[3]. Anlaşma sonrası İran ekonomisi canlanmış fakat başta Suudi Arabistan olmak üzere petrol üreten ülkeler pazar paylarının azalmış olmasından dolayı pek de memnun olmadıklarını tahmin etmek güç olmayacaktır.
Bu gelişmeler kapsamında uygulanagelen “Ortak Kapsamlı Eylem Planı” Obama’nın ardından Trump Başkan olduktan sonra ABD yeni yönetimi İran’la imzalanan anlaşmanın İran’ın nükleer programını frenlemekte yetersiz kalacağı gerekçesiyle ısrarla anlaşmanın güncellenerek değişikliler yapılmasını istemektedirler.
8 Mayıs 2018 günü sert bir açıklamayla anlaşmadan çekildiklerini açıklayan Trump aynen şu ifadeleri kullanmıştır: “İran terör örgütlerine destek vermektedir. İran terörün devlet sponsorudur. İran, Hizbullah, Hamas, Taliban ve El Kaide’nin destekçisidir. İran’la olan nükleer anlaşma İran’ın uranyum zenginleştirmesini sağladı. Bu anlaşma utanç vericidir. Bu tek taraflı bir anlaşmadır. Nükleer anlaşmaya izin verirsem Ortadoğu’da silahlanma yaşanacak. Bu anlaşma İran’ın bölgedeki amaçlarını engellemedi. İran’ın nükleer bombasını bu kokuşmuş anlaşmayla önleyemeyiz. İran’la yapılan anlaşmadan çekiliyorum.”
Bu açıklama karşısında uluslararası kamuoyu yeni bir krizin yaklaştığından endişe ederek dikkatlerini bu hususa yöneltmişlerdir. Çünkü Trump’ın bu beyanatı bazı strateji uzmanları tarafından ABD’nin yakın bir zamanda hangi gerekçelerle İran’ı vuracağının sinyalini verdiği[4] şeklinde değerlendirmeler yapılmıştır. Trump’ın anlaşmadan çekilmesindeki bir diğer amacın; Obama’nın mirasını yıkmak, Netanyahu’nun eksenine geçmek, Mike Pompeo ve John Bolton, Yönetimdeki yeni yüzlerin etkisi[5] ile olduğu değerlendirmeleri de yapılmıştır.
Trump’ın çekilme kararından İsrail’in memnun olduğu İsrail BM Büyükelçisi Danny Danon’un “Trump’ın kararı Orta Doğu’ya güvenlik ve istikrar getirecek yeni bir dönemin başlangıcının habercisi” şeklindeki açıklamalardan anlaşılmaktadır. Fakat açıklanan kamuoyu yoklamalarına göre, Amerikan halkının çoğunluğunun anlaşmadan çekilmeden yana olmadığı uluslararası basında yer alan haberlerde görülmektedir.
Trump’ın kararından memnuniyet duymayan İngiltere, Fransa ve Almanya anlaşmaya bağlı kalacaklarını duyurmuştur. Bu ülkeler tarafından yapılan ortak yazılı açıklamada “ABD’nin kararına karşı İran’a itidal çağrısında bulunuyoruz; İran anlaşmanın getirdiği sorumluluklarını karşılamayı ve tam iş birliğini sürdürmeli” ifadeleri kullanmaları dikkat çekmiştir. Ayrıca anlaşmada imzaları bulunan Rusya ve Çin ile de iş birliği içerisinde olma sinyali verilmiştir. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ise yaşanan gelişme karşısında imzalanan anlaşmanın yükümlülüklerine bağlı kaldıklarını beyan etmiş ve devamında Ruhani; “Diğer imzacı ülkelerin ekonomik sorumluluklarını yerine getirmemeleri durumunda, Tahran’ın uranyum zenginleştirme çalışmalarına devam edeceği” şeklindeki beyanları basında yer almıştır.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Şemhani de “ABD Başkanı Trump’ın nükleer anlaşmadan çekilmesi durumunda ülkesinin kayıtsız kalmayacağı” beyanatı de önemlidir[6].

Sonuç olarak;
Gelecek en az 10 yıl içerisinde İran’ın nükleer silah edinmesini engelleyebilmeyi amaçlayan anlaşma aynı zamanda Batı’nın İran’a yönelik ekonomik yaptırımları kaldırmasını içermesi nedeniyle önemliydi. Fakat Trump tek taraflı ve istişare yapmadan almış olduğu bu hareketle P5+1’in iradesini yok sayması ve BM’yi bir kez daha yok hükmünde kabul etmesi uluslararası kamuoyunda rahatsızlıklara neden olduğu değerlendirilmektedir.
Trump’ın tek taraflı olarak aldığı kararla “Kaybetmeye başladığı üstünlüğü yeni bir büyük savaş üzerinden tesis etmek istediği” anlaşılmaktadır.
2015 yılında imzalanan anlaşma Türkiye açısından değerlendirildiğinde ise “Anlaşma kapsamında petrol üretimini arttıracak olan İran ile enerji köprüsü pozisyonu ile ilişkilerde olumlu gelişmeler olacağı beklenmektedir.
Uluslararası finans çevrelerinde blokeli olarak tutulan paralarını elde eden İran’ın ithal gıda teminleri kapsamanda Türkiye ile ilaç, tıbbi malzeme ve otomotiv yedek parçaları alanlarında ticaret hacmini geliştireceği değerlendirilmektedir. Ayrıca altyapıları ile inşaat sektörlerinde yaşanacak iyileştirme projelerinden Türkiye’nin daha fazla pay alabileceği de öngörülmektedir.
Siyasi ve farklı bir açıdan ise İran’ın nükleer güç olma ihtimalinin engellenmeye çalışılması Türkiye için çok önemli ve olumlu gelişme olmuştur. Böylece Türkiye’nin bölgesel güç olmasına olumlu katkıları olmuştur.
Fakat Trump’ın ani çıkışı ile “Ortak Kapsamlı Eylem Planı” adı verilen İran anlaşmasından çekilmesi ilerleyen zamanda ABD’nin İran’a silahlı bir müdahaleye hazırlandığı şeklinde yorumlanmıştır. ABD böyle bir hamle yapması durumunda dünyanın çok değişik bölgelerinde yaşayan Şii’ler vasıtasıyla İran’ın dünyayı büyük bir kaosa sokacağı unutulmalıdır.

:İsmail CİNGÖZ; Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı/M.Sc. BULTÜRK Ankara Temsilcisi.
[1] Al Jazeera Türk; “İran ile 5+1 Anlaştı”, 14 Tem 2015
[2] DW, “Nükleer Anlaşma Neler İçeriyor?”, 13.10.2017.
[3] BBC Türkçe; “5 Soruda İran’la Nükleer Anlaşma”, 14.07.2015.
[4] Mehmet Seyfettin EROL; “ABD İran’ı Hangi Gerekçeyle” Vuracak?” ANKASAM, 10.05.2018
[5] Anthony Zurcher; “ABD Başkanı Trump’ın İran Nükleer Anlaşmasından Çekilmesinin 3 Nedeni”, BBC Kuzey Amerika Muhabiri, 09.05.2018.
[6] NTV; “İran’dan Nükleer Anlaşma Açıklaması”, 08.05.2018

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
 Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
DİJİTAL ÇAĞ RAPORUNA DİKKAT!
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
İNŞAAT SEKTÖRÜ DESTEK BEKLİYOR
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
BENCİLLİĞİN GÖZÜ PERDELİDİR
Gülçin KARLI
Gülçin KARLI
INSTAGRAM OLMASAYDI…
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
TOPLUMUN RUH SAĞLIĞI TAMAMEN BOZULDU!
Halil YATAR
Halil YATAR
HAVA MI KASVETLİ BİZLER Mİ?
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
BAŞLARKEN
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
YALNIZLIK ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
SANAYİ ÜRETİMİ VE ÜÇÜNCÜ ÇEYREK BEKLENTİLERİ
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
ABD-ÇİN MÜCADELESİ VE DOĞU TÜRKİSTAN SORUNU
R Bülend KIRMACI
R Bülend KIRMACI
TAKIM OYUNU
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
HAZRETİ MUHAMMED’İN ÜNİVERSİTESİ
Esra SARI
Esra SARI
BİRTAKIM KÜÇÜK ÖNLEMLER BİZİ GRİPTEN KORUR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
BUĞDAYIN İYİ YETİŞMESİNE ENGEL, ZARARLI OTLAR DEĞİL, ÇİFTÇİNİN İHMALİDİR
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
LİBAS
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
YENİDEN "MİSAK-I İKTİSAT"
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
HER TÜRK ASKER DOĞAR
Nesrin ÖZOĞLU
Nesrin ÖZOĞLU
NE OLACAK BU TURİSTLERİN HALİ!
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Röportaj Sağlık
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva