ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA RÖPORTAJ SAĞLIK VİDEOLAR
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
Ramazan yarın başlayacak
Ramazan yarın başlayacak
Brüksel'de Rusya hareketliliği
Brüksel'de Rusya hareketliliği
Ukrayna'dan Rusya'ya 'askeri birliklerini sınırdan çek' uyarısı
Ukrayna'dan Rusya'ya 'askeri birliklerini sınırdan çek' uyarısı
Evlat nöbetine bir aile daha katıldı
Evlat nöbetine bir aile daha katıldı

Hüseyin ALPASLAN

SÖMÜRGECİLİK TARİHİ-III: FRANSIZ SÖMÜRGECİLİĞİ
4 Mart 2021 Perşembe

Sevgili Okurlar, daha önceki haftalarda sizlere Portekiz, İspanyol ve Hollanda sömürgeciliklerinin tarihini anlatmıştım. Bugünkü yazımda ise Fransız sömürgeciliğini okuyacaksınız;

Fransız Sömürgeciliği

Fransız filosu deniz aşırı ve sistematik sömürgecilik faaliyetlerine Kanada’da Terre-Neuve denilen bölgenin işgaliyle (1509-1534) başlamıştır.17’nci yüzyıl ile beraber Kuzey Amerika, Afrika ve Hindistan’da sömürgecilik faaliyetlerini hızlandıran Fransa, deniz aşırı ülkelerde ticari şirketler kurmuştur[1].

 Fransa askeri güçle işgal ettikleri bölgelerde sömürge topraklarını genişletirken, Fransa’dan göçe tabi tuttukları kendi vatandaşlarını Kanada ve Amerika’nın Missisippi bölgesine yerleştirerek koloniler oluşturmuşlardır[2].

Fransız şirketlerinin Kuzey Amerika’da kalıcı yerleşim yeri kurma girişimleri istenilen şekilde başarıyı sağlayamamıştır. Fransa Kralı XIV. Louis, 1663’te, “Yeni Fransa” olarak adlandırılan bölgedeki tüm sömürgeleri, kraliyet denetimi altına almıştır. Yeni Fransa bölgesine askeri vali tayin edilmiş, bölgede nüfusu arttırmak için yeni tedbirler alınmıştır.

Fransa, kolonilerinin nüfusunu arttırmada İngiltere kadar başarılı olamamıştır. İngilizlerin Kuzey Amerika sömürgelerinde, Fransa’nın sömürgelerinden 15 kat daha fazla nüfus bulunuyordu ve bunu telafi etmek için yeni girişimlerle işgallere devam eden Fransa tarafından; 1718’de Nouvelle Orleans (New Orleans) kolonisi kurularak Kuzey Amerika’daki yerleşim alanı genişletilmiştir[3].

Sömürgecilik faaliyetlerini Afrika’ya yönelten Fransa, 17’nci yüzyılda Senegal’in Goree Adası’nı Hollanda’dan alarak köle ticaretine başlamıştır. 1665’te Haiti’yi, 1674’te Hindistan sahillerinde bazı bölgeleri ve 1718 yılında da yukarıda bahsi geçen Nouvelle Orleans’ı sömürgesi yapmıştır.

İngiltere ile Fransa arasında 1763’te yapılan sömürge paylaşım antlaşması ile; Kanada ve Antiller ile Fransa’nın Hindistan sömürgeleri ve Senegal, İngiltere’ye geçerken, bunlara karşılık Fransa, Karayipler’de bulunan Guadelup ve Martinique’i almıştır[4]. 19’uncu yüzyılın ilk yarısında Fransa’nın dünyanın birçok yerini sömürgeleştirdiğini görüyoruz.

 Asya ve Afrika’da sömürge imparatorluğu kuran Fransa, aynı yüzyılda; Hindiçin (Laos, Kamboçya, Vietnam), Yeni Kaledonya, Fransız Polonezyası gibi yeni sömürgelere sahip olmuştur.

Osmanlı Devleti’nin güçsüzlüğünden faydalanan İngiltere ile birlikte Afrika’da hakimiyeti tamamen ele almışlardır. Cezayir (1830), Gabon (1839), Moritanya (1854), Senegal (1854), Gine (1855), Fildişi Sahili (1855), Kongo (1859), Mali (1883), Madagaskar (1896), Benin (1899), Burkina Faso (1896), Togo (1884-Almanya, 1918-Fransa), Çad (1900) ve Nijer (1900) gibi pek çok ülke Fransa’nın kontrolüne girmiştir[5].

Fransa’nın sömürgecilik tarihi ve gelişiminde Cezayir’in ayrı bir yeri vardır. Cezayir’de sömürgeleştirme sadece ticari maksatlı kalmamış, Fransa’nın jeopolitik durumuna göre önem arz eden Cezayir’de, uzun ömürlü planlarını gerçekleştirmek adına yeni bir idari yapı ve düzen kurulmuştur.

Cezayir’de kurulan yapı zamanla Fransa’nın diğer sömürgeleri için örnek teşkil etmiştir. Batı Afrika, Ekvator Afrika’sı, Tunus, Annam, Laos, Tonkin, Madagaskar ve Fas, Fransa Cumhuriyeti’nin sömürgeleri haline gelmiş ve Fransa dünyanın ikinci büyük sömürge devleti olmuştur.

Fransa’nın sömürgecilik faaliyetlerine bilimsel yöntemler getirmesi ile yapılan uygulamalar neticesinde; sömürge bölgelerine giden gezginlerin ve araştırmacıların bölgenin halkıyla ve özellikleriyle ilgili tespitlerinin değerlendirilmesi, bölge halklarının gururunun okşanması, ilişkilerde daha sıcak olunması ve dikkatli davranılması gibi ilkeler belirlemişlerdir.

Asya’da, Amerika’da ve Afrika’da yeni yerleri keşfetmek, tanımak ve sömürmek için her türlü fırsat ve imkândan yararlanma yoluna gitmişlerdir. Sömürülecek topraklarda kabileleri ve kültürleri anlamak için etnografi çalışması yaparak; bölgede yaşayan yerlilerin güçlü yanlarını ve zaaflarını tespit etmişlerdir[6].

Sömürge halkların dillerinin ve inançlarının yerini başka diller ve inançların alması, köle-efendi ilişkisini kurmaları mühim bir aşamadır. İstediklerini gerçekleştiremedikleri toplumlarda; kuvvet kullanmak ve neticede köleleştirmek yoluna gidilmiştir.

Sömürüye direnen ve savaşan Müslüman halka, domuz yağına batırılmış kurşun sıkılması, halkın kendisini domuz yağından korumak için savaşmaktan vazgeçerek kaçması veya teslim olması, Afrika’dan getirilen kölelerin Kuzey Amerika’da pamuk tarlalarında, Güney Amerika’da ise şeker kamışı tarlalarında kamçı zoruyla çalıştırılması gibi uygulamalar; sömürünün sürmesine yönelik politikaların sonucudur. Ticaret ve habitat amaçlı sömürüye tabi tutulan sonuncu kısma ait ülkeler olarak; Yeni Kaledonya, Madagaskar, Tunus, Maurice, Reunion ve Antiller sayılabilir[7].

Avrupa ülkeleri, Hindistan, Afrika ve Amerika halklarını sözde medeniyetle tanıştırmanın ve İsa’nın bağışlayıcılığına kavuşturmanın karşılığında; köle ticaretinden, altından, gümüşten, elmastan, petrolden fazlasıyla zenginleşmişlerdir.

Fransa, sömürgecilik faaliyetlerinde İngiltere, İspanya ve Portekiz ile rekabet etmiştir.1789 Fransız İhtilali’nin “Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik” sloganı ile uyumlu olmayan bir tavır içinde hareket etmeyi sürdürerek, sömürge alanlarını çoğaltmıştır.

Fransa’nın, Birinci Dünya Savaşı’nda, çoğunu sömürgelerinden getirdiği toplam beş buçuk milyon insanı ölmüş, yaralanmış ve sakat kalmıştır.

Savaştan sonra Afrika’da yerli direniş örgütleri çoğalarak bağımsızlık hareketini başlatmışlardır. Cezayir’de Ulema Hareketi ve Komünistler, Tunus’ta Genç Tunuslular, Fas’ta Rif bölgesinde Abdülkerim ve Genç Faslılar, Büyük Sahra ve Sudan’da Senüsiler, 1930’a kadar Fransa’ya karşı uzun yıllar süren bir mücadele içerisine girmişlerdir[8]. 1930 yılında Fransız sömürgeleri Fransa’nın bir uzantısı olmaktan çıkmış, yalnızca Cezayir, Fransa’nın diğer şehirleri gibi İçişleri bünyesinde kabul edilerek yönetilmiştir.

Fransa’nın diğer şehirlerinden farklı olarak genel bir vali tarafından idare edilen Cezayir’de, 1936 yılında Müslümanlara ilk defa oy kullanma hakkı verilmiştir. İkinci Dünya Savaşı’nda Fransa, Cezayir’i ve halkını savaş dışında tutmuş, ancak bu tutum Cezayirlilerin bağımsızlık isteklerine gem vuramamıştır. Cezayir Müslümanlarına verilen yeni haklara rağmen iç karışıklıklar devam etmiştir. 1945’te bağımsızlık isteyen Cezayir halkı birçok bölgede ayaklanmış ve olaylar çıkmıştır.

Cezayir’in kuzeyinde bulunan Setif şehrinde olaylar büyüyünce Fransa bu bölgeyi uçaklarla bombalamıştır. Cezayir’deki gösterilerde binlerce Cezayirli, Fransız askerleri tarafından öldürülmüştür.

 Tarihe “8 Mayıs 1945 Setif ve Guelma katliamı” olarak geçen olaylardan, Cezayir’in bağımsızlığını kazandığı 1962 yılına kadar, Fransa’nın uyguladığı şiddet ve katliam sistematik şekilde devam etmiştir. Cezayir Bağımsızlık Savaşı’nda 1 milyon kişi Fransızlar yüzünden hayatını kaybetmiştir.

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Afrika’da bulunan sömürge ülkeleri bir bir bağımsızlıklarını kazanırken, sömürgeci devletler, kendi çıkarlarına uygun şekilde bu devletleri parçalayarak istedikleri düzende yeni devletler kurulmasını sağladılar. Eski sistemin işlerliğini kaybetmesi üzerine Afrika’da yeni bir sömürgecilik düzeni yürürlüğe sokulmuştur.

1949 yılında Fransa Cumhurbaşkanı liderliğinde Fransız Birliği (Union Française) kurulmuştur. Birliğe üye ülkelerin temsilcileri, “Yüksek Konseyi” ve “Fransız Birliği Meclisi’ni” meydana getirecek olup, Anayasa gereğince sömürgeler dilerlerse bağımsız olabilecekler, yoksa Fransa içinde otonomi altında kalacaklardı.

Cezayir, o tarihte bu sisteme dahil edilmemiş, üye ülkelerden ise yalnızca Gine bağımsızlık istemiştir. 1950-1960 yılları arasında Afrika sömürgelerinden Kamerun, Togo, Madagaskar, Mali, Fildişi Sahili, Yukarı Volta (Burkina Faso), Moritanya, Senegal, Nijer gibi sömürgelerin hemen hemen tamamı bağımsızlıklarını elde etmişlerdir.

Afrika sömürgelerinin çoğunun önceden, özel bir konuma sahip olan Cezayir’in de 1962 yılında bağımsızlığını kazanması üzerine, sömürgeciliğin ilk tanımındaki işgalci ve genişleyen yapısı sona ermiştir. Yeni durum emperyalizmin yeni tanımına uygun olarak Afrika’da yeniden yapılanma dönemini getirmiştir [9].

2021 yılına geldiğimizde Fransa’nın, “DOM-TOM” (Fransa Denizaşırı Bölgeler Topluluğu) ismi verilen ve hala elinde tuttuğu 119.396 km² yüzölçümünü kapsayan sömürgeleri şunlardır:

Guyana (1604), Martinik (1635), Guadelop (1635), Reunion (1642), Fransız Polonezi (1846), Mayotte (1853) ve Yeni Kaledonya (1853) [10]. Fransa, kendisine bağlı sömürge alanlarının çok büyük bir kısmını kaybetmesine rağmen, günümüzde DOM-TOM içerisinde bulunan ülkelerin yönetimlerinde sözü geçmektedir.

Bu ülkelerin resmi dili Fransızcadır. Fransız Frank’ı kullanılmaya ve sömürge vergisi vermeye devam etmektedirler. Bu ülkeler; halen, kültürel, sosyal ve ekonomik açıdan Fransa’ya bağımlıdırlar[11].

___________:

Hüseyin ALPASLAN;

Tarihçi-Yazar

alpasker.84@hotmail.com

 

Kaynakça

[1] Ahmet KAVAS; “Sömürgecilik Tarihi,3. Ünite, Fransız Sömürgeciliği”, s.50-51, Anadolu Üniversitesi Yayını, No.2029, 2014, Eskişehir.

[2] Erdoğan UYGUR, Fatma UYGUR; “Fransız Sömürgecilik Tarihi Üzerine Bir Araştırma” s. 276 Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı:173, Aralık 2013.

[3] Metin ÜNVER; “Sömürgecilik Tarihi” s.68 Tarih Lisans Programı, İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi.

[4] Ahmet KAVAS, a.g.e., s.51.

[5] Erdoğan UYGUR, Fatma UYGUR, a.g.e., s.275.

[6] Jale PARLA; “Efendilik, Şarkiyatçılık, Kölelik”, s.12, İletişim Yayınları, 1985, İstanbul

[7] Erdoğan UYGUR, Fatma UYGUR, a.g.e., s.281.

[8] Ahmet KAVAS, a.g.e., s.52.

[9] Raimondo LURAGHI: “Sömürgecilik Tarihi” (Çev. Halim İnal), s.323, E Yayınları, 2000, İstanbul.

[10] Ahmet KAVAS; “Afrika’da Fransız Sömürgeciliği”, s.75, Sömürgecilik Hareketlerinde Fransa ve Anadolu’da Fransız-Ermeni İş birliği Bildiri Kitabı, Fırat Üniversitesi Yayınları, 2003, Elâzığ.

[11] Muammer NURLU, “Batı Kaynaklarına Göre Fransız Sömürgeciliği”, s.105, Sömürgecilik Hareketlerinde Fransa ve Anadolu’da Fransız-Ermeni İş birliği Bildiri Kitabı, Fırat Üniversitesi Yayınları, 2003, Elâzığ.

[12] https://www.stratejikortak.com/2019/11/somurge-devletleri-somurge-haritalari.html.

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
Toplam 1 yorum var, 1 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen 1 yorum var.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
Kamil Sarıcı 11 Mart 2021 Perşembe  10:10

Sömürgecilik konusunu basında duyardım ancak detayı nedir bilmezdim. Bu konuda aydınlattığı kız için teşekkür ederim.

Yorumu oyla      0      0  
FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
TALAT PAŞA’NIN KATİLİ TEİLERİAN’IN HEYKELİ, BİR İTİRAF VE GERÇEKLER
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
ÇAY TİRYAKİSİYİZ AMA
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
ZOOM YORGUNLUĞU
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
SOSYAL MEDYADAKİ GÜZELLİK ALGISI
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
KOD ADI: 29
Esra SARI
Esra SARI
GERÇEKTEN MUTLU MUYUZ?
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
TOPLUM ÜZERİNE
Murat BALCI
Murat BALCI
CUMHURBAŞKANLIĞI ADAYLARI
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
ÇOCUĞUNUZA YABANCI DİL ÖĞRETME ÖNERİLERİ
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
VEFA ÖDÜLLERİ
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
MUSUL’DAN FERAGAT VE SULH DİPLOMASİSİ-III
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
DEĞİŞEN TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
EKONOMİ TEZLERİ
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
KIRIM VE DONBAS KRİZİ
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
BİONTECH Mİ SİNOVAC MI?
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
GENÇLER AZ DA OLSA UMUT BEKLİYOR
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
AYDINLIĞA AÇILAN EN BÜYÜK PENCERE
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
MODERN İNSAN ALLAH’A AİT ŞEYLERİ KENDİNİN ZANNEDİYOR
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
GELECEĞE DAİR FİKRİ BİR EGZERSİZ
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BİSİKLET KÜLTÜRÜ
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
YEREL SEÇİMLER İÇİN BİR DEĞERLENDİRME
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Röportaj Sağlık
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva