ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA RÖPORTAJ SAĞLIK VİDEOLAR
Şırnak'ta 2 asker şehit oldu, 7 asker yaralı
Şırnak'ta 2 asker şehit oldu, 7 asker yaralı
İmar barışı ödemeleri için son 3 hafta
İmar barışı ödemeleri için son 3 hafta
Suriye Anayasa Komitesi görüşmelerinin üçüncü turuna ilişkin belirsizlik devam ediyor
Suriye Anayasa Komitesi görüşmelerinin üçüncü turuna ilişkin belirsizlik devam ediyor
İsrail tekrar seçime mi gidecek?
İsrail tekrar seçime mi gidecek?
Cumhurbaşkanı Erdoğan Afganistan Cumhurbaşkanı ile görüştü
Cumhurbaşkanı Erdoğan Afganistan Cumhurbaşkanı ile görüştü

İsmail CİNGÖZ

PETROLÜN TARİHÇESİ VE DOĞU AKDENİZ
20 Kasım 2019 Çarşamba

Petrol, M.Ö. 3000’li yıllardan itibaren Bağdat bölgesinde sızıntılar halinde yer yüzüne çıktığı haliyle bilinmektedir. Çin kaynaklarına göre M.Ö. 4. Yüzyıldan beridir aydınlatma ve ısınma amacıyla kullanıldığı görülmektedir. 1840’larda yeryüzüne kendiliğinden sızarak çıkan ham petrolden bezlere emdirilerek gaz yağı elde edilmekteydi.  

Kanadalı doktor ve jeolog Abraham Pineo Gesner 1846’da kömürden ilk kez gazyağı damıtmayı başarmıştır. Polonya’lı eczacı Ignacy Lukasiewicz 1853’te ham petrolden gazyağı damıtmayı başarmış, 1856’da dünyanın ilk petrol rafinerisini kuran, petrol sanayiinin öncüsü kabul edilen ve ilk gaz lambasını yapan kişi olarak tarihe geçmiştir. Burada petrolün tarihi anlatılırken “Amerikan Petrol Endüstrisinin Dedesi” olarak kabul edilen Amerikan petrol rafinerisi endüstrisinin kurucusu olan Samuel Martin Kier mutlaka zikredilmelidir. Çünkü Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’nde ham petrolü lamba yağına rafine eden ilk kişi olan Kier, bu sektöre tesadüfen girse de adını tarihe yazdırmayı başarmıştır[1].

ABD’nin doğu eyaletlerinden Pensilvanya eyaletinin Pittsburgh şehrinde 1840’lardan itibaren tuz kuyuları işletmeciliği yapan Samuel Kier, tuz kuyularını kirleten petrol sızıntılarını toplayarak atıyordu. Bu atıkların yandığını tesadüfen keşfeden Kier, gelir kaynağı olabilirliğini düşünerek bir kimyager ile anlaşıp petrolü rafine ederek damıtmasıyla petrol, ilk defa ticari olarak insanlık tarihine girmiştir. Kendi ürettiği gaz ile çalışan bir gaz lambası icadı olan Kier ayrıca petrolden elde ettiği bir de krem üreterek ticari olarak piyasaya sürmüştü. 

Gazyağının icadı ve ticari olarak üretilmeye başlanması üzerine lambalarda kullanılan ve temini giderek güçleşen balina yağının yerini almıştır. Talebin her geçen gün artması üzerine girişimcileri petrol üretimine yöneltmiştir. Ticari olarak ilk petrol arama işlemini New York’lu iki avukat, George Bissell ve Jonathan Eveleth, Pensilvanya’da kurdukları petrol arama şirketi ile başlatmışlardır. Şirkete ortak olan emekli demiryolu müteahhidi Edwin L. Drake, Pensilvanya’nın Titusville kasabasında 1 Mayıs 1858’de başladığı petrol arama faaliyetlerinde buharlı makinaları da kullanarak 27 Ağustos 1859’da ilk petrol kuyusunu açtı ve dünyada sanayi ölçeğindeki ilk petrol üretim faaliyetleri de başlamış oldu.

Balina avlamaktan daha az riskli ve daha ucuza lamba yağı elde edildiği ve hazır pazar payının görülmesi üzerine petrole hücum dönemi başlamıştır. 

1900’lerin başında Ortadoğu coğrafyasında petrol yataklarının keşfedilmesi, 1908 yılında İngilizlerin İran’da petrol çıkartmayı başarması bölgenin kaderini de değiştirmiştir. Yüzyıllar boyu dünya ticaret yollarının kesişim noktası olan ve tarihin her döneminde bölgenin güçlü devletlerinin elinde veya kontrolünde olan Ortadoğu coğrafyası bu defa petrolün peşinde olan emperyalist devletlerin hedefi olmuştur. Bakü ve Kafkaslar coğrafyasında da petrolün keşfi ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarının stratejik önemini bir kat daha arttırmıştı. Ne var ki bu bölgeler Osmanlı Devleti’nin kontrolü ve nüfuzu altındaydı. Petrol konusunun Batı’nın Osmanlı Devleti ile ilişkilerinin seyrini de değiştirdiği muhakkaktır. Çünkü petrol yataklarının ve güvenli nakil hatlarının Osmanlı idaresinde olması çıkarlarına uymuyordu. Bu nedenledir ki Sykes-Picot Anlaşması, Balfour Deklarasyonu örneklerinde olduğu gibi açık/gizli birçok paylaşım anlaşmaları yapıldığına tarih şahit olurken, halen yapılmakta olunduğu da muhakkaktır.

Sıcak denizlere inme hayali olan Ruslara, 1873 yılından itibaren sondajla çıkartılmaya başlanan Bakü petrollerini ve 1900’lerin başında tespit edilen Ortadoğu petrol yataklarından çıkartılması planlanan petrolü güvenle Akdeniz’e ulaştırmak isteyen yeni emperyalist güçler ortaya çıkmış oldu. Bölgede zaman zaman yaşanan etnik ve dini eksenli küçük çatışmalardan yararlanmak ve bu vesileyle bölgede hakimiyet kurmak isteyen emperyalist devletlerin kışkırtıcı çabalarının[2] da eş zamanlı başladığı görülmektedir.

19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren petrolün sanayi sektörüne girmesi Batı’nın emperyalist devletlerinin birbirleriyle olan nüfuz mücadelelerini de doğurmuştur. Nihayetinde Birinci Dünya Savaşı’nın ana ekseninde Osmanlı toprağı petrol sahalarının ve güvenli nakil güzergahlarının paylaşılması olduğu bir kez daha ortaya çıkmaktadır. 

İngiltere eski başbakanlarından Winston Churchill, donanmanın gücünü arttırmak için yakıt olarak kömür yerine petrol kullanılmasını önermesi ve kısa zamanda dönüşüm ile gemilerde kullanılmaya başlamasıyla birlikte daha fazla talep nedeniyle kanlı mücadeleler de başlamış oldu. Öyle ki Churchill, 1936’da Avam Kamarası’nda yaptığı bir konuşma esnasında “Bir damla petrol, bir damla kandan daha kıymetlidir” diyebilecek kadar Batı’nın gözünün karardığı görülmektedir. Zira petrol yataklarının keşfiyle birlikte Ortadoğu’da başlayan petrol mücadeleleri nedeniyle hâlâ oluk oluk kan aktığı[3] ortadadır. 

Ortadoğu coğrafyasında yeni bir petrol ve doğalgaz mücadelesinin Doğu Akdeniz sahasında 2000’li yılların başında ortaya çıktığı görülmektedir. Önce Mısır, ardından İsrail açıklarında büyük doğalgaz yataklarının keşfedilmesiyle uluslararası enerji şirketlerinin ve tabi ki küresel güçlerin dikkatlerini Doğu Akdeniz’e yöneltmesine sebep olmuştur. 

Petrol şirketleri Mısır sahasında art arda sondaj çalışmalarına başlarken Mısır ile İsrail Doğu Akdeniz sahasını kendi aralarında paylaşım anlaşmasına Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin (GKRY) de dahil olması uzun sürmemiştir. 2002 yılında GKRY, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni (KKTC) yok sayarak Mısır ve İsrail ile Münhasır Alan Anlaşması imzalayarak Ada’nın güneyini 12 parsele ayırmış ve uluslararası ihaleler ile doğalgaz sondaj çalışmalarına dahil olmuştur. 

Doğu Akdeniz’de bu gelişmeler üzerine Türkiye, başta Kıbrıs Rum Kesimi olmak üzere bölge ile ilgilenen uluslararası şirketleri uyararak; KKTC ile Türkiye’nin münhasır alan haklarının yok sayılamayacağını ve GKRY, Mısır ve İsrail arasında imzalanan Münhasır Alan Anlaşmasını tanımadığını ilan etmiştir. Emperyalist devletlerin yaklaşık yüzyıl önceki Orta Asya, Kafkaslar, Hazar Bölgesi, İran, Irak ve Suriye petrollerinin güvenli bir şekilde Akdeniz’e ulaştırmaya çalıştıkları enerji koridoru planına[4] Doğu Akdeniz sahasının da eklemleneceği anlaşılmaktadır. 

Tespit edilen doğalgaz ve petrol yatakları için Türkiye’nin by-pass edilmek istenildiği görülmektedir. Çünkü İsrail, GKRY, Yunanistan ve İtalya arasında East-Med ismi verilen bir boru hattı inşa edilmesi anlaşması imzalandığı daha önceden duyurulmuştu[5]. Kıbrıs’ın kuzeyinden Girit-Yunanistan-İtalya güzergahında veya Mısır-Avrupa istikametinde Akdeniz’in tabanına döşenecek boru hattı ile ya da sıvılaştırılarak doğalgazın gemilerle Avrupa’ya nakledilmesinin planlandığı anlaşılmaktadır. Mevcut duruma göre ekonomik olmayacağı öngörülen[6] bu hatta, İsrail işgali altında bulunan Golan Tepeleri’nden İsrail’in çıkartmayı planladığı petrolün[7] de entegre edileceği anlaşılmaktadır. Müteakiben Orta Asya, Kafkaslar, Hazar, İran, Irak ve Suriye petrollerinin Akdeniz’e ulaştırılması için planlanan enerji hattının da dahil edilerek maliyetin düşürülmesiyle ekonomik hale getirilmek isteneceği uzun soluklu bir planın devreye sokulması için çalışılacağı değerlendirilmektedir. 

Bu plana göre; halen Rusya, Azerbaycan ve İran gazlarının Türkiye üzerinden boru hatlarıyla Avrupa’ya ulaştırılmakta ve planlanan hatta göre ekonomik görülmektedir fakat öncelikle Türkiye ve Rusya’nın devre dışı bırakılmak istenildiğinin anlaşılması zor olmasa gerek. Bu vesileyle başta ABD olmak üzere Batı tarafından Doğu Akdeniz sahasında İsrail kritik ülke haline getirilmek istenilmektedir.

Sonuç olarak;

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından dünya petrol rezervlerinin %38’ine sahip olan Ortadoğu’nun paylaşımında aslan payı İngiltere’ye olmak üzere Fransa ile paylaşılmıştı. İkinci Dünya Savaşı ile İngiltere etkin konumunu ABD’ye kaptırmıştır. Yeni konumu ile Ortadoğu petrollerinin kontrolü ekseri ağırlıkla ABD’ye olmak üzere Irak ve Suriye bölgesinde ise Sovyet Rusya’ya geçtiği görülmektedir. Ancak 1990 Körfez Savaşı’nın ardından ağırlıklı nüfuz neredeyse tamamen ABD’ye geçmiştir. 

Rusya hariç, başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerin tamamı petrol ihtiyacında dışa bağımlıdır. Ortalama verilere göre ABD %46 ile Çin %56 ile AB ülkelerinin tamamen petrol ihtiyacını başka ülkelerden temin ettiği bilinmektedir. Dolayısı ile petrol sahalarına sahip olmak emperyalist devletler için olmazsa olmazlardandır. Çünkü petrol ve enerji güç demektir. 

Bu nedenledir ki ABD Başkanları defalarca “Ortadoğu’dan çekileceğiz”, “Suriye’den çekileceğiz” diye açıklama yapsalar da bir vesileyle çekil(e)medikleri ortadadır. Suriye’de ve Irak’ın kuzeyindeki çekildiği bölgelerden, petrol kuyuları ve yataklarına sahip havzalara yeniden Amerikan askeri birlikleri sevk edildiği, yeni üsler kurulduğu haberleri sık sık uluslararası basında yer almaktadır. 

GKRY, Doğu Akdeniz’de Türkiye ve KKTC’yi doğalgaz yataklarına sahip münhasır alanlardan uzak tutabilmek adına küresel güçlerle birlikte İsrail ve Mısır’ı da yanına alarak hareket etmektedir. Bu hareketiyle Büyük İsrail’e giden yolda İsrail’e destek olmaktadır.

Son söz olarak; Kıbrıs, Doğu Akdeniz ve Suriye Türkiye’nin uzun vadeli güvenliği için kilit durumdadır. Bu nedenledir ki Türkiye; Doğu Akdeniz’in her türlü kaynaklarından yararlanabilmek, dünya ticaret yollarının kesişim noktasında söz sahibi olabilmek ve en önemlisi geleceğin küresel gücü olma hedeflerini gerçekleştirebilmek için Kıbrıs, Akdeniz ve Suriye politikalarından taviz vermemelidir. Atatürk’ün de yıllar önce vasiyet vari beyanı da hatırdan çıkartılmadan:

‘‘Efendiler, Kıbrıs düşman elinde bulunduğu sürece ikmal yollarımız tıkanır. Kıbrıs’a dikkat ediniz. Bu ada bizim için çok önemlidir...’’

İsmail CİNGÖZ; Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı/M.Sc. – BULTÜRK Ankara Temsilcisi.

[1] Veysel Dinçer; “4 Maddede Petrol Savaşının Kapkara Kirli Tarihi”, 27 Ağustos 2014, https://listelist.com/petrol-savasinin-kirli-tarihi/ (Erişim Tarihi:17.11.2019)

[2] Hasan KAYA; “Ortadoğu’da Petrol ve Bitmeyen Savaşlar”, Gazete Duvar, 01.12.2016.

[3] Tarık TAVADOĞLU; “Bir Hazin Hikaye”, Ortadoğu, 03.11.2019.

[4] İsmail CİNGÖZ; “Yüz Yıllık Enerji Koridoru Planı”, Ticari Hayat Gazetesi, 13.11.2019.

[5] NTV; “Doğu Akdeniz’de Doğalgaz Boru Hattı Anlaşması”, 26.11.2018.

[6] Haber Türk TV; “Nedir, Ne Değildir (Akdeniz’de Enerji Kaynakları)”; 16.03.2018.

[7] İsmail CİNGÖZ; “İsrail, Trump, Golan Tepeleri ve Petrol Yatakları”, Ticari Hayat Gazetesi, 03.04.2019.

Harita: politez.com / 08.01.2019

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
 Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
ARAÇ MUAYENESİ ÖNCESİNDE NE YAPMALI ?
Nesrin ÖZOĞLU
Nesrin ÖZOĞLU
GÜZEL ATLAR ÜLKESİNİ GÖRMEYEN VAR MI?
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
İNSAN HAKLARI
Esra SARI
Esra SARI
BİZ, ACABA 'YÜZEN ÖRDEK SENDROMU'NA MI YAKALANDIK?
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
AB(D)’NİN ''LİBYA'' ISRARI
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
ASGARİ ÜCRETTE BEKLENTİ AÇ KALMAMAK
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
SURİYELİLER İLE YAŞAMAYA ALIŞMAK
Hatice Karataş
Hatice Karataş
ENGELLER ENGEL DEĞİL
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
TÜRK KADINI
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
DÜNYA 'ŞİRKİSTAN'A DÖNDÜ...
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
KADIN CİNAYETLERİ VE KADINA SAYGI
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
DÜŞÜNCE ÜRETMEYE FIRSAT VERİLMELİ
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
DOĞRU BESLENME DEPRESYONU AZALTABİLİR
R Bülend KIRMACI
R Bülend KIRMACI
GIDA GÜVENLİĞİ YAŞAMSALDIR
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
BÜYÜME TARAFINA GEÇİŞ
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
DOĞU AKDENİZ ÜZERİNE YAPILAN GİZLİ HESAPLAR BOZULDU
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
MODERN KÖLELİK
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
AMAN DİKKAT!
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
YEREL SEÇİMLER İÇİN BİR DEĞERLENDİRME
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
LİBAS
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Röportaj Sağlık
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva