ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA RÖPORTAJ SAĞLIK VİDEOLAR
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
Beşşar Esed ve eşi Kovid-19'a yakalandı
Beşşar Esed ve eşi Kovid-19'a yakalandı
Myanmar'da 3 protestocu öldü
Myanmar'da 3 protestocu öldü
Evlat nöbetine bir aile daha katıldı
Evlat nöbetine bir aile daha katıldı
Zonguldak'ta ekmek zammı durduruldu
Zonguldak'ta ekmek zammı durduruldu

Hüseyin ALPASLAN

KARADENİZ’İN KUZEYİNDE YAŞAMIŞ KADİM TÜRK KAVİMLERİ-1
21 Ocak 2021 Perşembe

Türkler, ilk yurtları olan Orta Asya’da coğrafi şartların değişmesi, yaşamın ağırlaşması, toprakların kuraklaşması, nüfus artışı ve savaş gibi sebeplerden dolayı birçok farklı yöne göç etmişlerdir[1]. Karadeniz’in kuzeyine Orta Asya’dan birçok kavim gelmiştir. Ari kavimler kadar Türk kökenli kavimlerinde milattan önceki yüzyıllarda Karadeniz’in kuzeyine İdil-Ural bölgesindeki ara sahaya yerleştiklerini biliyoruz.

Karadeniz’in kuzeyindeki coğrafi şartların elverişli bir yaşam alanı sağlamasından dolayı, bu bölge Türkler için cazip bir yurt olmuştur. Meraların, ormanlık alanların, av hayvanlarının bolluğu, balıkçılık açısından uygun göllerin, akarsuların ve zengin maden yataklarının bulunması, tarih boyunca, kavimler tarafından bu bölgenin tercih edilmesine yol açmıştır[2].

Karadeniz’in kuzeyinde bulunan bozkır bitki örtüsü, Orta Asya ve batı Sibirya’nın devamı niteliğinde olup, geçişi zorlaştıran dağlar ve çöller yoktur. Hazar Denizi’nin kuzeyinden, Uralların güneyinden, “Kavimler Kapısı” olarak bilinen sahadan, İdil’in batısından Karpatlar’a kadar uzanan sahayı kullanan kavimler, Orta Asya’dan Avrupa’ya gelmişlerdir.

 Bu sahayı kullanarak gelen Türk kavimlerinden en eskisi Kimmerler olup, sonrasında İskitler, Batı (Avrupa) Hunları, Avarlar, Hazarlar, İtil Bulgarları, Peçenekler, Uzlar, Kıpçaklar (Kumanlar) Karadeniz’in kuzeyindeki bölgeyi Orta Avrupa’ya kadar yurt edinmişlerdir. Karadeniz’in kuzeyinde İdil boyu ile Tuna Nehri arasında kalan sahada bulunan Türk kavimleri, 18’nci yüzyıla kadar bu coğrafyayı kendi yaşam alanları olarak kullanmışlardır[3].

Karadeniz’in kuzeyindeki bölgede; M.Ö. 2000’den M.Ö. 800 yılına kadar yaşayan Kimmerler’den sonra, Kavimler göçüyle tetiklenen İskit akınları yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur[4].

M.Ö 800 tarihine kadar Kimmerler ülkesi olarak anılan bölgenin kaderi; yeni göçler, İskitlerin (Sakalar) istilası ve Kimmerleri yerlerinden çıkartmaları [5] ile değişmiştir. İskitler ve sonrasındaki Türk kavimlerinin varlığı ve egemenlikleri bu coğrafyaya damgasını vurmuştur. Şimdi bu bölgede yaşamış olan önemli Türk kavimlerini tanıyalım;

Kimmerler

Ön Türkler olarak bilinen Ural-Altay kökenli bozkır göçerlerinin batı kolundan olan Kimmerler [6]: M.Ö. 2000’den M.Ö. 800’lere kadar merkezleri Kırım olmak üzere Karadeniz’in kuzeyinde, Avrasya bozkırlarında ve Kafkasya’da yaşamışlardır[7].

Antik Yunan kaynaklarına göre Rusya’nın ilk, Doğu Avrupa’nın ise en eski halklarından[8] olan Kimmerler, bölgede Tunç çağının kültür temsilcileri olarak tanımlanmışlardır[9].

Kırım adının ve Kerç Boğazı’nın Kimmerler’den geldiği kuvvetli şekilde kabul görmüştür. Kimmerler’in Kafkasya ve Doğu Avrupa havzalarına yayılmaları Hint-Avrupa kökenli halkların yerlerinden oynamasına ve Kuzey Avrupa bozkırlarında hareketlenmelere sebep olmuştur [10]. Kimmerler’in sebep olduğu yer değiştirmeler neticesinde; M.Ö. 2000 tarihinin başlarında Aka’ların, M.Ö. 1200’lerde Dorların, Yunanistan’ı istila etmeleri üzerine; Yunan halkları Ege kıyılarına, Trak kökenli Frigler Anadolu’ya göç etmişlerdir. Aka istilasına uğrayan Girit uygarlığı ise M.Ö. 1600 yılında sona ermiştir.

Tevrat’a göre; istiladan sonra Akdeniz’in doğu kıyısına göç eden ve Filistin adı verilen bölgeye yerleşen, Kaftor (Krete=Girit) halkının bir kısmı Pelest’ler ya da Filist’ler olarak kabul edilmektedir[11]. Avrupalı tarihçilere göre Aka’lar (Akhaios ya da Akhay olarak da söylenmiştir), Tunç kültürünün çevrelerinden (Kimmerlere atfedilen bölge) güneye inen İndogermen’ler olarak kabul görmüştür.

Yaklaşık 1200 yıl Karadeniz’in kuzeyinde ve bugünkü Rusya’da hâkimiyetlerini sürdüren Kimmerler, M.Ö. 800’lerin sonlarında doğudan gelen İskitlerin baskısıyla güneye ve batıya doğru çekilmek zorunda kalmışlardır. Kimmer-İskit savaşı Türkler arasındaki en eski savaşlardan birisi olup, Kafkasya ve Dinyeper bölgesinde yapılan kültür incelemeleri ve arkeolojik buluntularda; Kimmer ve İskit halklarını birbirinden ayıramaz benzerliklere ve kanıtlara ulaşılmıştır.

İskitler/Sakalar

İskitler, M.Ö. 7 ve 5. yüzyıllar arasında, Çin seddinden, batıda Tuna nehrine kadar uzanan sahada yaşamış bir Orta Asya kavmidir. Bu kadar geniş topraklarda yaşamaları Grek, Urartu, Pers ve Asur gibi birçok uygarlıkla ilişki kurmalarını sağlamıştır [12].  İskitler, Pers (İran) kaynaklarında “Sakalar” ismiyle anılmıştır. Herodotos ise İskitlere Skythler” diyerek onları Kimmerleri yurtlarından kovan göçebeler olarak anlatmıştır[13].

İskitlerin yöneticileri ve içinde yaşayan halkın büyük çoğunluğu Türk boylarıdır. Diğer etnik grupları da içerisinde bulunduran İskitler geniş coğrafyada bulunmuş kalabalık bir kavimdir[14].

İlk yurtlarının Tanrı Dağları ile Fergana ve Kaşgar bölgeleri olduğu kabul gören İskitler [15]; M.Ö. 8’nci yüzyılda Kavimler Göçü sebebiyle batıya doğru itilmeleri [16] neticesinde; Hazar Denizi’nin batısı, Tuna Nehri’nin doğusu ve Karadeniz’in kuzeyinde Kimmerler’in topraklarını ele geçirdikten sonra Ön Asya’ya M.Ö. 700’lerde ulaşmışlardır [17].

Karadeniz’in kuzeyinde, Kafkasya ve Anadolu’da hakimiyetini hissettiren İskitlerin; bu coğrafyalarda kurdukları uygarlığın ve kültürün etkileri yüzyıllarca hissedilmiştir[18].

M.Ö. 700’lerde Hunların sıkıştırmasıyla Güney Rusya’ya gelen[19] İskitler, M.Ö. 6. ve ile 2. yüzyıllar arasında Güney Rusya’da yaşamışlardır[20]. İskitlerin Karadeniz’in kuzeyi ile Güney Rusya coğrafyasında hâkimiyetleri ve yoğun etkisi yüzyıllar boyu sürmüştür[21]. Bazı coğrafyacılar tarafından bu bölgeye İskitya, Karadeniz’e ise İskit Denizi denilmiştir [22].

Orta Asya’dan Doğu Avrupa’ya kadar geniş bir alana yayılan İskitler, Anadolu’ya girmişler ve Mısır önlerine kadar ilerlemişlerdir [23]. Bu kadar geniş coğrafyada yaşamış olan İskitler ile ilgili bilgilere birçok uygarlığın kaynaklarında rastlamak mümkündür.

M.Ö. 2’nci yüzyıldan sonra, Sarmatlar ve Keltlerin saldırıları sonucunda; Karadeniz’in kuzeyinde, Güney Rusya’da ve Ukrayna bozkırlarında hâkimiyetleri iyiden iyiye zayıflayan İskitler[24], Güney Avrupa’ya doğru göç eden Gotlar tarafından ortadan kaldırılmışlar, deniz ötesi İskitlerin batı göç kolları ise diğer kavimlerin içerisinde erimişlerdir[25].

Avrupa (Batı) Hun İmparatorluğu

Karadeniz’in kuzeyinde Türk varlığı Kimmerler ve İskitlerden sonra Hunlar ile devam etmiştir. Asya’da bulunan Büyük Hun İmparatorluğu’nun Kağanlar arasındaki mücadeleler neticesinde parçalanmasından sonra Hunların bir kısmı M.Ö.48 ile M.S.93 yılları arasında Kazakistan bozkırlarına göç etmişlerdir[26].

Kazakistan bozkırlarına iki yüzyıl boyunca süren göçler, bu bölgede nüfusun artmasına, otlakların yetersiz kalmasına, verimli yaşam alanlarının daralmasına sebebiyet vermiş ve bu durum yeni yurt arayışlarını başlatmıştır.

Hunların bir kısmı Kafkasların kuzeyini istila ederken, yaklaşık üç yüz yıldır İtil boylarında bulunan Hunlar, 374-375 tarihlerinde Balamir önderliğinde İtil Nehri’ni geçerek Alanları batıya doğru sürmüşler ve Ostrogotları yenilgiye uğratmışlardır. Hunların batıya doğru ilerleyişi Avrupa tarihinin Kavimler Göçünü başlatmıştır.                              

4’üncü yüzyıla gelindiğinde Hunlar, Karpat Dağları’na ulaşmışlar, Uldız liderliğinde batıya doğru akın ederek ikinci kavimler göçüne sebebiyet vermişlerdir. Çin kaynakları, İtil boyu Hunları ile Avrupa’da bulunan Hunların aynı kavimler olduklarını doğrulamaktadır[27].

Batı Roma İmparatorluğu’nu Gotların elinden kurtaran Hunlar, 422 yılından sonra Orta Tuna ve Tissa havzalarını ele geçirerek, Germen ve Slav kavimlerini hakimiyetleri altına almışlardır. 434 yılında Hunların başına Attila ve Bleda kardeşler geçmiştir.

445 yılında Bleda’nın ölümünden sonra Batı Hun Devleti’nin tek hâkimi olan Attila ülkesinin sınırlarını genişleterek Aral Gölü’nden, Avrupa’da Ren Nehri’ne kadar büyük bir sahayı ve otuzdan fazla kavmi egemenliği altına almıştır.

Attila’nın önderliğinde Hunlar, 447 yılında Balkanlar ve Doğu Roma, 452 yılında Batı Roma (İtalya) üzerine seferlere çıkmışlardır. Doğu Roma’yı yapılan savaşta mağlup eden Attila yıllık vergi ve tazminat karşılığında barış yapmış, Batı Roma’dan ise Papa’nın yalvarması, vergi ve Honoria’nın yüzüğünün[28] teklif edilmesi üzerine geri dönmüştür.

Attila’nın 453 yılında ölmesinden sonra çocukları arasındaki taht çekişmeleri devletin zayıflamasına neden olmuştur. Germenlerle ve Doğu Roma ile yapılan savaşlarda liderlik mücadelesi sürdüren Attila’nın iki oğlu İlek ve Dengizik’in ölmeleri üzerine; Hunlar 469 yılında dağılmışlardır. Attila’nın en küçük oğlu İmek ve bazı Hun grupları Karadeniz’in kuzeyine dönerek burada bulunan Ogur Türkleri ile karışmışlar ve Bulgarları meydana getirmişlerdir[29].

Haftaya İkinci bölümle DEVAM EDECEK…

 

Hüseyin ALPASLAN;

Tarihçi-Yazar

alpasker.84@hotmail.com

Kaynakça

[1] Uğurlu, N. (2013). Kuzey Karadeniz Türkleri. İstanbul: Örgün Yayınevi.s.24.

[2] Laypanov K.T. ve Miziyev İ.M. (2008). Türk Halklarının Kökeni. İstanbul: Selenge Yayınları.s.40-41.

[3] Ayçiçek, A. (2019). Altın Orda Hanlığı’nın Sükutuna Kadar Karadeniz’in Kuzeyinde Türkler. Burdur: Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:2, s. 98.

[4] Tarhan, T. (1984). Eski Anadolu Tarihinde İlk Türkler “Kimmerler ve İskitler. Türkler, c.1, Ankara: YTY.s.109.

[5] Herodotos, (2019). Herodotos Tarih. (Müntekim Ökmen, Çev.), İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. s.60.

[6] Karatay, O. (2015). İran ile Turan. İstanbul: Ötüken Neşriyat, ss.144-165.

[7] Tellioğlu, İ. (2005). Kimmer ve İskit Göçlerinin Doğu Anadolu Bölgesindeki Etkileri., Erzurum: A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı: 27, s. 238.

[8] Ayçiçek, A. s.98.

[9] Günay, U.T. (2015). Türklerin Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları. s.53.

[10] Günay, U.T. s.54.

[11] Mansel, A.M. (2014). Ege ve Yunan Tarihi. Ankara: TTK, s.64.

[12) Günay, U.T. s.57.

[13] Herodotos.s.12

[14) Günay, U.T. s.57.

[15] Özkan, M. (2010). Türk Devletleri. İstanbul: Kalipso Yayınları.s.7.

[16) Necef, E. N. ve Berdiyev, A. A. (2003). Hazar Ötesi Türkmenleri. İstanbul: Kaknüs Yayınları. s.66.

[17] Günay, U.T. s.58.

(18] Ayçiçek, A. s.98

[19] Grousset, R. (2006). Bozkır İmparatorluğu. (M. R. Uzmen, Çev.), İstanbul: Ötüken Neşriyat.s.26.

[20] Memiş, E. (1987). İskitler’in Tarihi. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.s.61.

[21] Gumilev, L.N. (2020). Hazar Çevresinde Bin Yıl. (A. Batur, Çev.), İstanbul: Selenge Yayınları.s.44.

[22] Strabon (2015). Antik Anadolu Coğrafyası Geographıka, Kitap XII, Bölüm: III, IV, V, VI, VII, VIII, Kitap XIII Bölüm: I, (A. Pekman, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, ss. 37-109.

[23] Durmuş, İ. (2008). İskit İmparatorluğu’nun Yıkılış Nedenleri. Gazi Akademik Bakış, c.1, sy.2, ss.199-214.

[24] Durmuş, 2008, ss. 199-214.

[25) Günay, U.T. s.64.

[26] Taşağıl, A. (2013). Orta Asya Türk Tarihi, Bölüm: 1-4. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını.s.61.

[27] Kurat, A.N. (2019). IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri. Ankara: TTK.s.13.

[28] Çoban, H. (2019). Attila ve Avrasya Hunları-Batı Roma İlişkilerinde Evlilik Meselesi.  Ankara: Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Sayı: 17, ss.57-68.

[29] Taşağıl, A. s.62.

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
Toplam 1 yorum var, 1 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
Kamil Sarıcı 13 Şubat 2021 Cumartesi  09:20

Aydınlatıcı makale.Teşekkürler.

Yorumu oyla      0      0  
FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
GRAMAJ HİLELERİ
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
ELİM HELİKOPTER KAZASI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
PANDEMİDE GAZETECİ OLMAK
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
KONTROLLÜ NORMALLEŞME
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
NORMALLEŞME VE ENFLASYON
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
TAŞKAFA KAMİL
Murat BALCI
Murat BALCI
ÇİN AŞISINDA FATURA SALVOLARI
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
ALLAH’IN KULLARI, NEFSİN KULLARI
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
TOKSİK ANNE BABALAR
Esra SARI
Esra SARI
HAREKETSİZ YAŞAMAYA ALIŞTIK VE ŞİŞMANLADIK
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
SÖMÜRGECİLİK TARİHİ-III: FRANSIZ SÖMÜRGECİLİĞİ
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
SALGINA RAĞMEN
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
GELECEĞİN PLANLANMASI VE GENÇLER
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
ERMENİSTAN’DA GÜÇ MÜCADELESİ
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
SALGIN GENÇLERİ KARAMSARLIĞA SÜRÜKLEDİ
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
UZAKTAN EĞİTİMİN YÜZ YÜZE SINAVLARI
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
SUYU VERİMLİ KULLANMAK
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
İNSAN DİN İLİŞKİSİ XII (İYİNİN VE KÖTÜNÜN TESPİTİ)
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BİSİKLET KÜLTÜRÜ
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
YEREL SEÇİMLER İÇİN BİR DEĞERLENDİRME
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
LİBAS
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Röportaj Sağlık
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva