ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA RÖPORTAJ SAĞLIK VİDEOLAR
ÖSYM'nin 2020 sınav takvimi açıklandı
ÖSYM'nin 2020 sınav takvimi açıklandı
Tahran'da devlete ait binalar ve iş yerleri yakıldı
Tahran'da devlete ait binalar ve iş yerleri yakıldı
Kuzey Kore'den askeri tatbikat
Kuzey Kore'den askeri tatbikat
Devlet üniversitesinde okuyan öğrenciler daha 'mutlu'
Devlet üniversitesinde okuyan öğrenciler daha 'mutlu'
'Gönüllüler ordusu' Barış Pınarı Harekatı bölgesinde yara sarıyor
'Gönüllüler ordusu' Barış Pınarı Harekatı bölgesinde yara sarıyor

İsmail CİNGÖZ

HÜRMÜZ’DE ABD-İRAN GERGİNLİĞİ
26 Haziran 2019 Çarşamba

Tarih süreci içerisinde her dönemde etkili politikalar üretebilmeyi başarmış olan İran’ın, günümüzde de aynı gayretler içerisinde olduğu görülmektedir. Stratejik konumu nedeniyle komşularının ve küresel güçlerin hedefinde olmasından dolayı dış ilişkilerinde sürekli olarak şüpheler yaşayan İran, çıkar endeksli politikalar yürütmek durumunda olmuştur. Son yıllarda ise bölgesel güç olma yolunda projeler ortaya koymasından dolayı küresel güçlerin hedefi haline gelmiştir. 

Nükleer teknolojileri geliştirme gayreti içerisinde olan İran’ı engellemeye çalışan ABD; İngiltere, Fransa, Çin, Rusya (P5) ve Almanya (+1) ile birlikte imza koyduğu 14 Temmuz 2015 tarihli “Ortak Kapsamlı Eylem Planı” anlaşmasından 8 Mayıs 2018 tarihi itibariyle ayrılmıştır. Bir yıl sonra (8 Mayıs 2019) ABD Başkanı Donald Trump tarafından İran’a yönelik “demir, çelik, bakır ve alüminyum sektörlerinde yaptırım uygulanması kararı” aldıklarını açıklamasının ardından yaşanan sert yaptırımlar nedeniyle Basra Körfezi’nde gerilim hızla artmış ve son günlerde iki ülkenin savaşabileceği değerlendirilmeye başlanmıştır.

Karşılıklı sert açıklamalar, Körfez’de Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) 12 Mayıs 2019 günü ülkenin doğu sahilinde yer alan El-Fuceyra Limanı yakınlarında farklı ülkelerden 4 sivil ticari kargo gemisinin sabotaja uğradığının duyurmasından bir gün sonra Suudi Arabistan Enerji Bakanı Halid el-Falih de aynı bölgede Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) kara suları yakınlarında iki Suudi Arabistan petrol tankerine sabotaj düzenlendiğini duyurmasının gerilimi henüz geçmeden bu defa 20 Haziran 2019 günü İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun Hürmüz Boğazı üzerinde uçan ABD’ye ait bir insansız hava aracını (İHA) düşürmesi gerginliği tırmandırmıştır. İHA’nın hava sahasını ihlali nedeniyle düşürdüğünü açıklayan İran tarafına karşılık ABD, uluslararası hava sahasında uçuşu esnasında düşürüldüğünü öne sürmüştür.

BAE karasularında ticari gemilere yönelik sabotaj olaylarını bazı kesimler tarafından İran’ın yaptığı ima edilse de İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abbas Musevi, olayı “endişe verici” olarak değerlendirerek, “bölgenin güvenliğine zarar vermek isteyenlere, kötü niyetlilerin komplolarına ve dış faktörlerin maceralarına karşı bölgedeki ülkelerin uyanık olması gerektiğini” ifade etmiş ve “sabotaj olayının aydınlatılması” talep edilmiştir[1].

İran’ın petrol ihracatını sıfırlama amacını da hedefleyen yaptırımlara ek olarak İran Devrim Muhafızları’nı terör örgütü ilan eden ABD’nin bölgeye uçak ve savaş gemileri göndermesi üzerine gerilim hızla yükselirken, ABD basını tarafından Beyaz Saray’ın savaşa hazırlandığı yazılmış olsa da Başkan Trump tarafından kısa süre sonra reddedilmiştir. Savaş ihtimalinin arttığının değerlendirildiği bu günlerde gerilim hızla yükselirken, yaptırımlar nedeniyle İran’ın masaya oturmak isteyeceğini açıklayan Trump’a karşılık, İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in “yaptırımlar hafifletilmeden ve bu şartlarda müzakere masasına kesinlikle oturulmayacağını, İran’ın kesin seçeneğinin direniş olduğunu” beyan etmesi müzakere beklentilerini boşa çıkartmıştır.

Mayıs 2019 ayında yayınlanan bazı raporlara göre ABD’nin Ortadoğu’da 70 bin askeri personelinin yer aldığı görülmektedir. ABD’nin bu sayıya ek olarak Basra Körfezi bölgesine askeri sevkiyatı üzerine İran Dışişleri Bakanı Muhammed Zarif, “bu kararın tehlikeli olduğunu” açıklamasından sonra İran Devrim Muhafızları Genel Komutan Yardımcısı Murtaza Kurbani’nin “Düşmanı uyarıyorum. ABD’nin savaş gemilerini batırırız, ABD bölgeye 2 savaş gemisi göndererek bizimle oyun oynamasın. Bu savaş gemilerini en ufak hatalarında 2 adet füzemizle denizin dibine göndeririz” açıklamalarına ek olarak, İran’ın Hatem el Enbiya Merkez Komutanı Gholam Ali Rashid de “Düşmanı uyarıyorum. İran milletinin gücü ve iradesinde yanlış hesaplamalar yapmasınlar” diyerek, İran olmadan Hürmüz Boğaz’ı ile Basra Körfezi’nin istikrarı ve güvenliğinin sağlanmasının mümkün olmadığına dikkat çekildiği görülmektedir. 

Görüldüğü üzere İran cephesinden art arda gelen açıklamaların daha öncekilerden farklı olmadığı görülmektedir. Zira İranlı yetkililer gibi Devrim Muhafızları da ABD’nin hamlelerine karşılık verileceği ve bölgedeki hedeflerin vurulacağı[2] beyanatlarının ABD tarafından takip edildiği muhakkaktır.

Çünkü 21 Haziran 2019 günü Amerikan NBC’ye açıklama yapan Başkan Trump, “ABD’nin müzakerelere açık olduğunu fakat İran’ın nükleer silahlara kavuşmasına izin vermeyeceklerini, İran ile savaş istemediğini fakat olası bir savaşta İran’ın yok olmayla karşı karşıya kalacağı” sözleriyle bir taraftan da olası savaşa hazır olduklarını söylemekten de geri kalmadığı görülmektedir. Trump’ın bu açıklamalarından bir gün sonra İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin danışmanı Hüsameddin Aşina tarafından ABD yönetimine; “Amerikalılar savaş ve yaptırımların madalyonun iki yüzü olduğunu ve birbirinden farkı olmadığını bilmelidir. Yaptırımların devamıyla ister istemez savaşa gidiyorsunuz. Savaş istemiyorsa yaptırımları hafifletmelisiniz” çağrısı[3] gecikmemiştir.

Fakat hatırlanacağı üzere ABD Başkanı Trump’ın seçim vaatlerinde “ülkesinin askeri müdahalelerini sonlandıracağı ve yeni müdahalelerde bulunulmayacağı” vaatlerinde bulunduğu görülmüştür. Bu vaatler kapsamında 31 Aralık 2018’de Suriye’den çekileceklerini ilan etmesine rağmen iç muhalif girişimler nedeniyle çekilememiştir. Ayrıca Venezüella ve İran’a olası askeri müdahaleler yapılması için çok kuvvetli baskılarla karşı karşıya olduğu değerlendirmelerinin yapıldığı görülmektedir. 

ABD-İran arasında artan gerilim ve karşılıklı açıklamalar yaşanırken Rusya tarafından gelen açıklama ABD’yi düşünmeye sevk edecek gibi durmaktadır Zira Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan ‘’ABD, İran ile olası savaşın sonuçlarını iyi düşünmeli’’ sözü, uluslararası strateji uzmanlarının analizlerinde beklediği gibi olası savaş sadece iki ülke arasında geçmeyecektir.

Rusya’nın böyle bir uyarıda bulunabileceğini daha önceden tahmin ettiği anlaşılan ABD, Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun; 2019 Mayıs ayının ikinci haftasında Berlin’e gerçekleştireceği ziyareti iptal ederek Bağdat’a sürpriz bir ziyaret gerçekleştirmesi, Grönland’a yapacağı ziyareti de iptal ederek Washington’a dönmesi ve ardından Moskova ziyaretini de iptal ederek Brüksel’e giderek AB liderleri ile bir araya gelmesinin ardından da Soçi’ye giderek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile görüşmesi kafaların karışmasına sebep olduğu değerlendirilmektedir. 

Irak’ta İran tarafından desteklenen Şii milislerin varlığı ABD’yi rahatsız etmektedir. Çünkü olası bir savaş durumunda bu milislerin bölgede bulunan ABD üslerini hedef alacaklarını düşündükleri anlaşılmaktadır. AB ülkelerinin desteğini almayı hedefleyen ABD, Rusya’ya karşı elini güçlendirmeye çalıştığı değerlendirilmektedir. Çünkü ABD’nin çabalarından anlaşıldığı üzere her ne kadar iki tarafın da sıcak çatışmayı arzu etmedikleri değerlendirilse de olası her duruma da hazırlıklı olmaya çalıştıkları görülmektedir.

Fakat bölgede yer alan mevcut askeri kuvvetleri ve sevk etmeyi planladıkları birliklerin miktarı, imkân ve kabiliyetleri üzerinden ortalama olarak yapılan değerlendirmelere göre ABD’nin olası İran harekâtında başarılı olamayacağı varsayılmaktadır. Zira 2003 Irak harekâtını 500 bin asker ile gerçekleştiren ABD’nin o dönem Irak ordusunun imkân ve kabiliyetlerine göre çok daha vasıflı, modern[4] askeri kuvvetlerine sahip ve Perslerden günümüze köklü bir devlet geleneği olan İran karşısında kesin başarı şansı görülmemektedir. 

İran ile yaşanan süreç sonucu Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyini 24 Temmuz 2019 günü toplantı yapmaya davet eden ABD’nin, uluslararası basın kuruluşlarına göre “mevcut durum hakkında bilgi vermesi” beklenmektedir. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in; “Dünya bölgede bir büyük çatışmayı daha kaldıramaz. Gerilimin her çeşidine engel olunması hayati önem taşımaktadır” açıklamasıyla gerilimi tırmandırmamaya çalıştığı görülmüştür. Bu arada Eski ABD Başkanı Barack Obama’nın İran konusundaki planını “korkunç” olarak nitelendiren Başkan Trump, İran’ın nükleer silahlara sahip olamayacağını vurgulamasının ardından “İran’a 24 Haziran 2019 tarihinden itibaren ek yaptırımlar uyguluyoruz. Yaptırımların İran konusunda başarıya ulaşacağı, İran’ın yeniden üretken ve müreffeh bir millet olacağı günü dört gözle bekliyorum. Ne kadar erken, o kadar iyi” sözleri sıkıntılı sürecin devam edeceğini göstermesi açısından önemlidir. Zira Trump İran lideri Hamaney’i hedef alan yeni yaptırımları imzalamıştır.
 

Sonuç olarak;
Öncelikle şu bilinmelidir ki; ABD’nin Ortadoğu’daki birinci ve vazgeçilmez önceliği İsrail’in güvenliği hususudur. Nükleer çalışmalarda oldukça yol kat ettiği bilinen İran’ın nükleer silaha sahip olması veya güçlü askeri ve ekonomik yapıya sahip olmasının İsrail için büyük tehdit olacağını hesaplayan ABD yönetimi İran’ın daha fazla güçlenmeden önünün kesilmesini istemektedir. Bu nedenle uluslararası destek arayışlarını sürdüren Trump yönetiminin en büyük engeli ise Amerikan muhalefeti olduğu ortaya çıkmıştır.

Ortadoğu’da yaşanan gelişmeler ile ABD-İran gerginliğinden tedirgin olan Amerikan muhalefeti demokratların bir savaş istemedikleri uluslararası basın kuruluşlarında yer almıştır. ABD Temsilciler Meclisi’nin Demokrat Partili Başkanı Nancy Pelosi’nin; “Washington İran ile savaş istememektedir” sözlerinin ardından “Gerilimin azalması için elimizden geleni yapmalıyız” açıklamasından sonra Demokratların Senato lideri Chuck Schumer’in de; “Trump’ın ABD’yi savaşa sokmasından endişeleniyoruz, İran ile bir savaşa girmeden Kongre’den onay alınması gerektiği görüşündeyiz” sözleri ABD’nin İran’a askeri müdahalede bulunmasının hiç de kolay olmayacağını göstermektedir.

İran’ın Rusya ve Çin’den destek görüyor olmasının ABD yönetimini elbette frenleyen diğer bir husus olduğu unutulmamalıdır. Bulunduğu jeopolitik konumu itibariyle ve tarihi geçmişi ile ekonomisiyle bölgenin önemli aktörlerinden olan İran, askeri ve siyasi ağırlığı ile bölgesel bir güç olma yolunda hedefler belirlemiştir ve bu hedefine doğru ilerlediği görülmektedir. Yer altı kaynakları ve mevcut imkanları etkinliğini arttırmasına kolaylıklar sağlamakta ve ABD’nin yanlış dış politikalarından da istifade ile kuvvetli küresel güçler ile stratejik ilişkiler geliştirmektedir. 
Öyle ki Çin’in efsanevi lideri Mao Zedong ile Sovyet Rusya’da Leonid İlyiç Brejnev’in aynı anda görevde oldukları dönemler içerisinde (1964-1982) “Asya Kıtası Liderliği” için mücadele etmelerinden dolayı iki ülke sınır hattında silahlı çatışmalara varan durumlar yaşanmıştır.

1991 yılında iki ülke sınır sorununu çözen anlaşmayı imzalamışlar ve mesafeli de olsa ikili ilişkilerde gelişmeler kat edilmiştir. Zira iki kutuplu dünya sisteminin çökmesinden sonra bu defa “dünya liderliğine oynayan” Rusya ve Çin, rekabet içerisinde olagelmişlerdir. Fakat Başkan Trump döneminde ABD’nin hem Çin hem de Rusya ile askeri, ekonomik ve ticari mücadeleye girişmesi, Rus-Çin stratejik ilişkilerinin gelişmesine zemin hazırlamıştır. 

İran’ın da ABD’nin yaptırımlarına maruz kalması, Rusya ve Çin ile iyi ilişkiler kurmasına ve geliştirmesine vesile olmuştur. Günümüzde ABD-İran sürecinin gelmiş olduğu durum karşısında Rusya lideri Vladimir Putin’in; “Eğer ABD İran’a karşı güç kullanırsa bu Ortadoğu için felaket olur” açıklaması Rusya-İran işbirliğini göstermesi açısından önemlidir. Ayrıca Putin Suriye’nin son durumu ile ilgili bir açıklaması esnasında “Suriye için bir anayasa komitesi Türkiye ve İran ile kurulacaktır” sözleri önemlidir.

Suriye sahasında ve Doğu Akdeniz’de yaşanan doğalgaz ve petrol arama faaliyetleri nedeniyle ABD, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Mısır, İsrail, Fransa ve İtalya gibi ülkelerle zorlu bir mücadele içerisinde olan Türkiye’nin, ABD-İran mücadelesinde çok stratejik ve reel politikalarla hareket etmesi gerekmektedir. Zira dahil olduğu NATO’dan destek göremeyen, stratejik müttefiki(!) ABD tarafından ötelenen Türkiye; bu zamanda çok akıllı davranmak zorundadır. Ortadoğu sahası başta olmak üzere dünya küresel güçlerinin kartları yeniden kardığı ve taşların yeniden dizildiği bir zamanda Türkiye karar alıcı mekanizmalarına çok büyük ve tarihi sorumluluklar düşmektedir.
            
İsmail CİNGÖZ; Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı/M.Sc. – BULTÜRK Ankara Temsilcisi.
[1] AA; “BAE Kara Suları Yakınlarında 4 Ticari Gemiye Sabotaj”, 13.05.2019.
[2] Haber Türk; “ABD-İran Gerilimi Tırmanıyor: Yeni Bir Savaş Kapıda Mı?”, 16.05.2019.
[3] Sputnik; “İran›dan ABD›ye Çağrı: Savaş İstemiyorsanız Yaptırımları Hafifletin”, 22.06.2019
[4] Amur GADJİEV; “Rus Uzman: 500 Bin Askerle Irak’ta Zafer Kazanamayan ABD, 120 Bin Askerle İran’a Operasyon Yapacak Değil”, Sputnik, 14.05.2019.

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
 Onay bekleyen 1 yorum var.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
ÜZÜM ÜRETİCİSİ HAVA KARGO İSTİYOR
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
BİR ÜLKENİN GELİŞMESİ İÇİN AHLAK LAZIM
Nesrin ÖZOĞLU
Nesrin ÖZOĞLU
ENGEL OLMA YETER!
Esra SARI
Esra SARI
KÜÇÜK ESNAFI DESTEKLEMEK LAZIM
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
GARİP BİR SÖMÜRGE: HONG KONG
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
YUNANİSTAN ACABA NEREDEN KAÇIYOR?
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
E-PARA DÖNEMİ BAŞLIYOR
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
GELECEK VE GENÇLİK
Hatice Karataş
Hatice Karataş
SAYGI, ÖZLEM VE MİNNETLE
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HALKI CİDDİ ANLAMDA YANILTACAK MARKALAR TESCİL EDİLEMEZLER
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
FALCILIK VE ASTROLOJİ
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
ISPANAK SUÇSUZ ÜRETİCİ MAĞDUR
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
MERKÜR GEÇİŞİYLE BAŞIMIZ DERTTE
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE HAREKET
R Bülend KIRMACI
R Bülend KIRMACI
10 KASIM
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
YÜZ YILLIK ENERJİ KORİDORU PLANI
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
SONSUZLUĞUNDA
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
NEFİSLER YASASI (KUL DÜZELMEDEN, ALLAH DÜZELTMEZ.)
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
İNSAN DÜŞÜNCE İLİŞKİSİ 2
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
YEREL SEÇİMLER İÇİN BİR DEĞERLENDİRME
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
LİBAS
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Röportaj Sağlık
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva