ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA SAĞLIK YAŞAM VİDEOLAR
19 Mayıs coşkuyla kutlanıyor
19 Mayıs coşkuyla kutlanıyor
Elazığ'da PKK'ya perasyon başlatıldı
Elazığ'da PKK'ya perasyon başlatıldı
AVM'lerin müşteri sayıları salgın öncesine yaklaştı
AVM'lerin müşteri sayıları salgın öncesine yaklaştı
Dışişleri'nden Yunanistan'ın 'Pontus' açıklamalarına tepki
Dışişleri'nden Yunanistan'ın "Pontus" açıklamalarına tepki
Türkiye metamfetaminle mücadelesini yoğunlaştırıyor
Türkiye metamfetaminle mücadelesini yoğunlaştırıyor

Hüseyin ALPASLAN

BÜYÜKDERE TEHCİRİ DAVASI-I
13 Ocak 2022 Perşembe

Bazı gizli antlaşmalara rağmen Birinci Dünya Savaşı’nın ilk zamanlarında Osmanlı Devleti resmi olarak hiçbir gücün yanında yer almamıştır. 29 Ekim 1914 tarihinde Osmanlı Donanması’na ait savaş gemilerinin, Rus Çarlığı’nın Karadeniz’de bulunan bazı şehirlerinin limanlarını bombalamasının ardından Rusya 2 Kasım 1914 tarihinde Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etmiştir Osmanlı İmparatorluğu da 11 Kasım’da Rusya ile birlikte İngiltere ve Fransa’ya savaş ilan ederek fiili olarak katıldığı Birinci Dünya Savaşı’nda İttifak Devletleri’nin yanında yer aldığını resmi olarak karşı ülkelere duyurmuştur[1]. Amiral Souchon komutasındaki Osmanlı Donanması’nın, Karadeniz’de Rus filosuna saldırarak, kıyı şehirleri Sivastopol, Poti, Novorossisk ve Odessa limanlarını bombalamasına karşı misilleme yapan Rusya, Kasım ayında savaş gemileriyle İstanbul Boğazı’nı Karadeniz üzerinden bombalamıştır. İstanbul Boğazı’nın girişinde bugün Sarıyer ilçesi sınırları içerisinde bulunan Büyükdere ve civarı bu sebeple savaş bölgesi ilan edilmiştir. O tarihte Büyükdere ve çevresinde çok sayıda Osmanlı tebaası Rumlar yaşamaktaydı.  Dönemin hükûmeti tarafından Rusların saldırılarından korunmaları maksadıyla bu mahalde ikamet eden Rumların başka yerlere sevk edilmesi kararlaştırılmıştır. Aslında Osmanlı vatandaşlarının can güvenliğini temin maksadıyla yapılan bu yer değiştirme olayı tehcir olarak öncelenmiş ve çeşitli suçlamalar yapılarak istismar edilmiştir. 1919 yılında yapılan tehcir yargılamaları kapsamına alınan bu dava ismini sevkin yapıldığı semt olan Büyükdere’den almıştır. Büyükdere tehciri davasında Büyükdere merkez memuru Kerim Bey, Büyükdere muhtarı Laz Celâl Efendi, Büyükdere’nin ileri gelenlerinden Selânikli Refik Hıfzı Bey ve Hâfız Mahmut Efendi yargılanmışlardır [2].

Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından fiilen işgalinin ardından Büyükdere tehciri ile ilgili çoğunlukla yöre halkı Rumlar tarafından yapılan şikâyet ve suçlamalar üzerine harekete geçen soruşturma heyetinin tahkikat sonucu ve savcılık hazırlık soruşturması neticesinde oluşturulan iddianame Divan-ı Harbi Örfi’ye sunulmuştur. Mahkeme tarafından iddianamenin kabul edilmesi üzerine yargılama yapılmasına karar verilmiş ve duruşmalara başlanmıştır. Mahkemede duruşmalar başladığında İddia makamında Feridun Bey vazife yaparken, zanlıların savunmasını yapmak üzere avukatlar Selim Hüsnü Bey, Haşmet Bey ve Mustafa Adil Bey hazır bulunmuşlardır[3].

1.Duruşma: Divan-ı Harbi Örfi’de 23 Nisan 1919 tarihinde Mustafa Nazım Paşa başkanlığında başlayan Büyükdere tehciri davasında sürdürülen yargılama, Trabzon tehciri davası ile aynı tarihlerde devam etmiştir. İlk duruşmada sanıkların kimlik bilgilerinin kontrolü yapıldıktan sonra savcı Feridun Bey’in iddianameyi okuması ile oturum başlamıştır. İddianamede; Birinci Dünya Savaşı başladığı sıralarda Büyükdere’de bulunan vatandaşların sevke tabi tutuldukları, nakiller sırasında ve sonrasında bölgede bir takım yasa dışı işlerin meydana geldiği, gayrimüslim göçmenlerin eşyalarının çalındığı, talan edildiği, bazı evlerin ve iş yerlerinin gasp edildiği gibi suçlamalar ileri sürülmüştür.

Büyükdere Merkez memuru Kerim Bey, hakkındaki iddialara karşı mahkemeye verdiği ifadesinde, İstanbul’un tehcirden muaf tutulan yerlerden olduğunu, dolayısıyla Büyükdere’de bir tehcir hadisesini gerçekleşmediğini, Rus bombardımanı nedeniyle savaş bölgesi ilan edilen ve can güvenlikleri tehlikede olan gayrimüslim vatandaşların evlerinin değiştirilmesi yönünde Polis Müdürü tarafından gelen talimat üzerine hareket ettiğini, Polis Müdürü ve Mevki-i Müstahkem Komutanı Şevki Bey arasında yapılan görüşme neticesinde; Büyükdere çevresinde ikamet eden gayrimüslim vatandaşların üç gün içerisinde evlerini boşaltmaları emrinin verildiğini söyleyerek savunmasına devam etmiştir. Kerim Bey, üç günlük süreye itiraz ettiğini ve sürenin bir haftaya uzatıldığını, kendisine evlerin boşaltılması ile ilgili gelen yazılı emri mahalle muhtarlarına tebliğ ettiğini, sevkler sırasında özveri göstererek çalıştığını, araba ve vapur temin ettiğini, bu sırada sevk işlemlerinin bir hafta içerisinde yapılamayacağını ön görerek sürenin 15 güne uzatılmasını sağladığını, nakil olanların eşyalarını taşımalarına bizzat yardım ettiğini ifade etmiştir[4].

Mahkeme Başkanının tehcirde meydana geldiği iddia edilen hırsızlık olayları ile ilgili sorusuna cevap veren Kerim Bey, eşyalarını götürmek isteyenlere yardımcı olduklarını, eşyalarını bırakanların mallarının kayıt altına alındığını, ancak nakil işlemleri bittikten sonra bir takım hırsızlık olaylarının gerçekleştiğini, çalma olaylarının bazı askerler tarafından yapıldığını söylemiştir. Suçlamalara cevap vermeye devam eden Kerim Bey, kendisine isnat edilen yağmacılık suçunu reddettiğini şu an evinde yaşayan on kişilik ailesinin oturacak eşyası olmadığını, kıt kanaat beslenebildiklerini, gayrimüslimlerin çalınan eşyalarının bir kısmını bulup sahiplerine teslim ettiğini ifade etmiştir[5].

Duruşmaya Büyükdere Muhtarı Celal Efendi’nin sorgulaması ile devam edilmiştir. Celal Efendi ifadesinde, muhtar olarak vazifesinin ne olduğunu anlattıktan sonra kendisinin iddia edilen işlere karışmadığını, çaldığı ileri sürülen kazanda balıkçılar tarafından balık yağının eritildiğini, kazanın üzerinde oluşan pis koku nedeniyle Amur mevkiine götürülerek bir çukur içerisinde kaynatıldığını, kazanın üzerinde Harbiye Nezareti’ne ait olduğunu gösteren bir damganın bulunduğunu söylemiştir[6]. Kendisine yöneltilen sorulara cevap vermeye devam eden Celal Efendi, asıl işinin ticaret olduğunu, önceleri çok iyi anlaştıkları ve fırınını kiraladığı Rum Pandol’un (bazı kaynaklarda Pandeli olarak yazılmıştır) Mondros Mütarekesi’nden sonraki tarihlerde İngilizlerin İstanbul’u işgaliyle beraber, yabancı devletlerle çalışan iki Rum’u başına bela ederek, haksız bir şekilde parasını aldığını, yapılan haksızlığı Rumların yanlarında bulundukları yabancı komutanlara şikayet ettiğini, haklı bulunarak fırının kendisine verildiğini ifade etmiştir[7].

İngilizlerle iş birliği yapan ve onlardan güç alan Rumların, tehcir davalarının hepsinde gördüğümüz gibi mal isteme ve haksız para talep etme davranışlarının bir örneğinin Büyükdere davasında da meydana geldiğini Muhtar Celal Efendi’nin ifadesinden de anlamak mümkündür. Celal Bey’den sonra sorgulanan sanıklardan birisi olan Büyükdere eşrafından Refik Bey’de ifadesinde, kazan meselesinden haberdar olmadığını, sözü edilen hırsızlık olaylarına karışmadığını, kendisinin hali vakti yerinde birisi olarak çalma hadisesinde yer almış olmasını iddia etmenin doğru olmadığını söylemiştir.

2. Duruşma: 24 Nisan Perşembe günü başlayan ikinci oturumda ifadesine başvurulan ihtiyar heyeti üyelerinden Samih Bey, Rusların bombardımanından sonra on gün içerisinde gayrimüslimlerin evlerini boşaltmaları yönünde verilen emir üzerine yoksul bazı ailelerin eşyalarını götürmekte zorlandıklarını, daha sonra azar azar eşyalarını taşıdıklarını, Merkez memuru Kerim Bey hakkında iddia olunan hususlardan bilgisi olmadığını, ancak Muhtar Celal Efendi hakkında bazı serzenişlerin olduğunu söylemiştir. Tanık Samih Bey’in ifadesinde çelişkiler olduğunu tespit eden mahkeme heyeti şahsın yazılı ifadesini okuyarak suçlanan Celal Efendi’ye söz verdi. Celal Efendi, suçlamaların dayanağı olmadığını, nakiller sırasında ve sonrasında hiçbir eşya satın almadığını söyledi. Kerim Bey’de şahidin zülüm yapıldı beyanına karşı çıkarak, bunun mümkün olmadığını, kimlere eziyet edilmişse şahidin açıkça söylemesini istemiştir. Şahit, Kerim Bey’in sorusuna, isimleri hatırlamadığını söyleyerek cevap vermiştir[8].

Büyükdere ileri gelenlerinden Kemaleddin Bey ifadesinde, gayrimüslimlerin Büyükdere’den ayrılmaları hususunda Merkez memuru Kerim Bey aracılığıyla emir verildiğini, Rumlardan birçoğunun eşyalarını taşıyamadıklarını, bazı istenmeyen hadiselerin meydana geldiğini işittiğini ve insanlık dışı hareket eden kimseler olduğunu söyleyerek, onlar hakkında “efendim artık onlar memur değil adeta müstebid, gaddar kimselerdi”[9] demiştir. Kemaleddin Bey, ifadesinin devamında ise, Kerim Bey vazifesinde özen gösterseydi Büyükdere’de müessif hadiseler yaşanmayacaktı diyerek Merkez memurunun vazifesini suistimal ettiğini ima etmiştir. Kemaleddin Bey’in suçlamaları üzerine söz alan Kerim Bey, görevini tam anlamıyla yerine getirdiğini, suistimal etmesinin söz konusu olmadığını, sevkler sırasında kendisini görenlerin ve bilenlerin vazifesini layıkıyla yerine getirdiğini onaylayacaklarını ifade etmiştir.

İkinci duruşmada hakkındaki iddialarla ile ilgili söz alan Refik Bey, ikamet ettiği yalıyı nasıl kiraladığını ve köyde bulunan ailelere nasıl yardım ettiğini anlatarak Kemaleddin Bey’in de bunları bildiğini söylemiştir. Kemaleddin Bey’de Refik Bey’in ifadesinin doğru olduğunu teyit etmiştir. Duruşmada tanık olarak dinlenen Bahriyeden kıdemli yüzbaşı olarak emekli olan Ali Bey, nakilin süresi kısa olduğu için vatandaşların zaruri eşyalar dışındakileri götürmekte zorlandığını, çok sayıda suistimal olduğunu, durumu yetkilere şikayet etmek istediğinde ise hükûmet icraatlarına müdahale etmemesi gerektiğinin kendisine söylendiğini, Kerim Bey’in, köyü kendi malıymış gibi kullandığını, evinde arama yapılmasına müsaade etmediğini, gayrimüslimlerin çoğunun giderken evlerini Büyükdere eşraflarından Refik Bey’e koruması için geçici olarak teslim ettiklerini ifade etmiştir. Reis Mustafa Nazım Paşa, Ali Bey’e, Büyükdere’de vatandaşların Refik Bey’den niçin korkup çekindiklerini sormuş, Tanık, “Paşa hazretleri, Talat Paşa haftada bir kere Refik Bey’in yalısına gelip babasının elini öpüyordu. O zamanda ise Talat Paşa’nın selam verdiği adamdan kokmayan kim vardı? ...”[10] şeklinde cevap vermiştir. İfadesine başvurulan komiser Halil Bey, Merkez Memuru Kerim Bey’in görevini ihmal ettiğini, birçok evin talan edildiğini, Refik Bey ile ilgili iddia edilen konulardan bilgisi olmadığını söylemiştir[11].

İKİNCİ BÖLÜMLE DEVAM EDECEK

 

Hüseyin ALPASLAN;

Tarihçi-Yazar

alpasker.84@hotmail.com

Kaynakça

[1] Hüseyin Alpaslan, Osmanlı İmparatorluğu’nun I. Dünya Savaşı’na Girmesi, Ticari Hayat Gazetesi, 05.11.2020.

[2] Feridun Ata, İşgal İstanbul’unda Tehcir Yargılamaları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2017, s.187.

[3] İkdam, 24 Nisan 1919, nr.7976.

[4] Akın Çelik, Mondros Mütarekesi Sonrasında İstanbul Basınında Tehcir Davaları, İstanbul Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2003, s.109.

[5] Ata, a.g.e., s.187-188.

[6] Çelik, a.g.t., s. 110.

[7] İkdam, 3 Mayıs 1919, nr.7985. 

[8] Çelik, a.g.t., s. 111.

[9] Memleket, 25 Nisan 1919.

[10] Memleket, 25 Nisan 1919.

[11] Çelik, a.g.t., s. 113.

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
 Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
İŞ İNSANI FESİH ZEKİ MERT’İN BAŞARISI…
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
İTTİHAT VE TERAKKİ ÜYELERİNİN YARGILANMALARI-VII
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
YENİ ZAMLAR VE BÜTÇE
Murat BALCI
Murat BALCI
EYT’YE SIRA GELSİN ARTIK
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
BUĞDAY TÜFEĞE KARŞI
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
BASIN SANATI SERGİSİ VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
DOĞAL OLANI KORUYAMADIĞIMIZDA…
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
FİNLANDİYA VE İSVEÇ'İN OLASI NATO ÜYELİĞİ
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
NİHAYETİNDE BİR DÖRT DUVAR
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
HAYAL OLDU
Esra SARI
Esra SARI
NE OLACAK HALİMİZ?
Nesrin YARIM ÖZOĞLU
Nesrin YARIM ÖZOĞLU
SONUNDA AVRUPA BİRİNCİSİYİZ
Nimet KÜLTEKİN
Nimet KÜLTEKİN
MEVSİM GEÇİŞLERİNDE BESLENME
Kadriye CİRİTCİ
Kadriye CİRİTCİ
BAYRAM GELMİŞ HOŞ GELMİŞ
Merve ŞAFAK ERGÜN
Merve ŞAFAK ERGÜN
'SU İÇSEM YARIYOR!'
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
“İNSAN BİLGİ İLİŞKİSİ”
Burak BALCI
Burak BALCI
NÜKLEER SAVAŞI ÖNLEDİ, EMEKLİ EDİLDİ, SESSİZCE ÖLDÜ!
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
HEZEYAN
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
DİN İLE YOLLARIMIZI YİTİRDİK
Bekir ATACAN
Bekir ATACAN
FRANSA’YA KARŞI ÇOK FRANSIZ MI KALIYORUZ?
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
ZITLIKLAR
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
NOMOFOBİ
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
DAHA MUTLU HİSSETMENİZ İÇİN
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
FERGANA VADİSİ’NDEN TÜRK BİRLİĞİNE
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
ÜLKENİN KALKINMASINDA SİVİL TOPLUM KURULUŞLARININ ÖNEMİ
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BİSİKLET KÜLTÜRÜ
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Sağlık Yasam
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva