ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA RÖPORTAJ SAĞLIK VİDEOLAR
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
Ramazan yarın başlayacak
Ramazan yarın başlayacak
Brüksel'de Rusya hareketliliği
Brüksel'de Rusya hareketliliği
Cibuti'de göçmen teknesi battı: 34 öldü
Cibuti'de göçmen teknesi battı: 34 öldü
Libya Başbakanı Dibeybe Ankara'da
Libya Başbakanı Dibeybe Ankara'da
HABERLER>KÜLTÜR-SANAT
20 Şubat 2021 Cumartesi - 07:10

Osmanlıca basılı eserlerin 'Google'ı bir tıkla tarihe götürüyor

Osmanlı İmparatorluğu'nda basılan metinleri bir araya getirmeyi amaçlayan "WikiLala Projesi" kapsamında hayata geçirilen ve Osmanlı Türkçesi kitap, dergi, gazete ve belgelerden oluşan içeriğin bulunduğu dijital kütüphane, tarihe ışık tutuyor.

Osmanlıca basılı eserlerin  Google ı bir tıkla tarihe götürüyor

Matbaanın çıkışından itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nda basılan metinleri bir araya getirmeyi amaçlayan "WikiLala Projesi" kapsamında hayata geçirilen ve Osmanlı Türkçesi kitap, dergi, gazete ve belgelerden oluşan binlerce sayfa içeriğin bulunduğu dijital kütüphane, tarihe ışık tutuyor.

Projenin fikri gelişimi ve altyapısı, Türkiye'nin ilk dijital kütüphanesini kuran Hiperlink'in girişimiyle, proje yöneticisi Sadi Özgür ve proje danışmanı İstanbul Aydın Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Harun Tuncer'in desteğiyle 2019'da tamamlandı.

Projede içeriklerin dijitale aktarılması temelde üç aşamadan oluşurken ilk aşamada, ürün fiziki olarak gelmişse donanımlı tarama cihazlarıyla çözünürlükleri yüksek olarak taranıp dijitalleştiriliyor. Doküman dijital olarak temin edilmiş ise doğrudan sayısallaştırılıyor. Son aşamada da sayısallaştırılan bütün dokümanlar kataloglanarak, sisteme yükleniyor ve artık içinde arama yapılabilir hale geliyor.

Araştırmacılar, dijitalleşen yayına internet ortamında zaman ve mekandan bağımsız olarak hızla ulaşabiliyor. Taramalar, Optik Karakter Tanımlama (OCR) yöntemiyle yapılarak araştırmacının gerek Latin gerekse Arap harfli kelime veya kelime grubu girişiyle arama yapabilmesi ve aradığı bilgiye kolayca ulaşabilmesi sağlanıyor.

109 bin 321 içeriğe tek "tık"la ulaşılabiliyor

Proje kapsamında işlemleri tamamlanan yayınlar, "wikilala.com" internet sitesi üzerinden tek tıkla erişme açıldı. Böylece, Osmanlı Türkçesiyle basılmış dokümanlar içerisinde arama yapılmasına imkan sağlayan bir dijital kütüphane oluşturuldu.

Şu anda beta sürümüyle kullanımda olan sitede, Osmanlı Türkçesi ile basılmış 45 bin 470 gazete, 32 bin 450 dergi, 4 bin 658 kitap ile 26 bin 743 makale olmak üzere toplam 109 bin 321 farklı içerik bulunuyor.

Öte yandan, araştırmacılar da kütüphanelerinde bulunan kitaplarını ya da nadir eserlerin PDF halini sitedeki "Sen de Yükle" butonundan sayfaya ekleyebiliyor.

Bir yılda 2 milyon sayfalık külliyata ulaşılması hedefleniyor

Proje danışmanı Dr. Harun Tuncer, yaptığı açıklamada, harf devrimiyle beraber Osmanlı döneminden ciddi bir kopuş yaşandığını, toplumun ve akademinin Osmanlı'nın kültürel, sosyal ve siyasi birikiminden habersiz kaldığını söyledi.

Osmanlı tarihi ve kültürü hakkında daha derin araştırma yapılmasını sağlamak, birincil kaynaklara inmek ve bunların kamuya mal olması için zemin hazırlamak amacıyla projeyi hayata geçirdiklerini belirten Tuncer, "İbrahim Müteferrika'dan harf inkılabına kadar ortada 200 yıllık çok ciddi bir birikim var. Bu birikimden büyük oranda habersiziz, oradaki malzemeye nasıl ulaşacağımızı ve değerlendireceğimizi bilmiyoruz. Diyelim ulaştık, o kadar belge içinde arama yapma imkanımız çok yok. Bir kitabın sizinle alakalı olup olmadığını belki sadece başlıktan çıkartıyorsunuz ama çok ilgisiz bir başlıklı kitap içinde çok ilgilendiğiniz bir görsel, metin ya da bilgi kırıntısı olabiliyor. Bu projede bizi tetikleyen buydu. Bu bir ihya hareketi, Rönesans gibi. O dönemi ihya etmek istiyorduk. Amacımız buydu." diye konuştu.

Projeye 2019'da başladıklarını, 2 yıl boyunca yoğun çalışma sonucu dijital kütüphane projesinin internet sitesini beta sürümüyle kullanıma sunduklarını dile getiren Tuncer, sitenin 1-2 ay içerisinde beta sürümünden çıkarılıp "wikilala.com" üzerinden çalıştırılmaya başlanacağını bildirdi.

Siteyle ilgili hedeflerine değinen Tuncer, "Bir yıl içerisinde ulaşmak istediğimiz dokümanların yarısını sisteme yüklemiş olacağız. Kullanıcılarımızın da katkısıyla araştırmacılar, var olduğunu tahmin ettiğimiz 3-5 milyon sayfa içinde 2 milyon sayfalık bir külliyata ulaşmış olacak." dedi.

"Açık erişim kaynaklardan, özel kütüphaneler ve koleksiyonlardan faydalanıyoruz"

Tuncer, dijital kütüphanenin içeriğini oluşturmak için birkaç kanaldan beslendiklerini aktararak, şöyle devam etti:

"Birincil olarak hem yurt içinde hem yurt dışında ücretsiz açık erişim kaynaklardan besleniyoruz. İkincil olarak birtakım kütüphaneler, bu anlamda hemen her kütüphanede bulunmayan, Osmanlıca koleksiyon toplayan ve bunları dijitalleştirip araştırmacılara sunan kaynaklardan faydalanıyoruz. Bazı kütüphaneler bu alanda ihtisas yapmış, sadece risale toplamış. Örneğin, İSAM kütüphanesi, oradan da faydalanıyoruz. Özel kütüphaneler, koleksiyonlar ve bire bir irtibat kurduğumuz insanlar var. Mesela, Müteferrika'nın bastığı 17 kitap, bilahare Müteferrika'nın vefatıyla beraber basılan 7 kitap daha 24 kitaplık külliyat, ilk basılan kitaplarımız bunlar. Bunlara bir koleksiyonerden ulaştık. Kitapları almaya, taramaya ve sisteme aktarmaya başladık. Bu şekilde muhtelif kaynaklarımız var."

Dijital ortama aktaracakları PDF kaynakları, optik arama sisteminde tarayarak, sayısallaştırdığını ve metin içi arama imkanı sağladığını, 1-2 gün içerisinde sisteme aktarılarak kullanıma hazır hale getirildiğini kaydeden Tuncer, basılı eserleri ise kitaba zarar vermeyecek şekilde, sadece nadir eser taraması için üretilmiş robotlarla tarayarak, sisteme aktardıklarını söyledi.

Tuncer, makinenin bir dakikada 20 sayfayı aşkın tarama yapabildiğini, sayfalarda atlama olduğunda uyarı verdiğini, aktif ve rahat bir kullanıma sahip olduğunu, hızlıca tarama yaparak sayısallaştırdığını belirtti.

Projenin hedefinin üç kademeli olduğunu belirten Tuncer, ilk planda aranılan kelimenin metin içerisinde bulunabileceği, ikinci aşamada yıl sonuna kadar bulunan kelime ve ilgili metin parçasının bire bir latinize edilebileceği, son olarak 2022'nin sonuna kadar da latinize edilen metnin okurların anlayabileceği düzeyde sadeleştirilebileceğini anlattı.

"Osmanlı döneminden 30 bin kadar basılı eseri sisteme aktarmayı hedefliyoruz"

Kitap koleksiyoncusu merhum Seyfettin Özege'nin Osmanlı döneminden yaklaşık 26 bin eseri katalogladığını dile getiren Tuncer, "Kataloglara girmeyen bazı eserler olduğunu tespit ettik. Çünkü Osmanlı’nın hem siyasi hem kültür coğrafyası çok geniş. Bosna, Yunanistan, Bulgaristan, Kırım, Azerbaycan, Suriye, Irak ve Lübnan'da basılan eserler de vardı. Buralarda basılan eserlerden bir kısmını Seyfettin Bey, gayet doğal olarak, görme imkân ve şansı bulamamıştı. Dolayısıyla onları da hesaba katarak 28-30 bin kadar basılı kitap ve kitapçık olduğunu tahmin ediyoruz. Totalde hedefimiz, bunların tamamına erişip, sistemimize aktarmak. Ondan sonra basılan binlerce gazete ve dergi var, bunlara kullanıcılarımızın, araştırmacıların ve elbette kütüphanelerin de desteğiyle ulaşmak istiyoruz." ifadelerini kullandı.

Projeye verdikleri isme değinen Tuncer, Wiki'nin "Wikipedia'yla beraber çok meşhur olduğunu, oradan esinlendiklerini bildirdi.

Tuncer, insanların artık diline pelesenk olmuş bir kelime olduğu için seçtiklerini ifade ederek, "Lala'nın bir şehzadeyi nasıl eğittiğini, yol gösterdiğini biliyorsak, burada da insanlar bu deryaya dalarken yol gösteren bir sistem olduğu için bundan ilham aldık. Bir arkadaşım 'Wiki-l Ala' demişti, yani yüce wiki. Böyle düşünmüş." değerlendirmesinde bulundu.

"Osmanlıcanın Google'ını yaratmaya çalışıyoruz"

WikiLala'yı "Osmanlı'nın Google"u olarak tanımladığını dile getiren Tuncer, "Google arama motorunda Latin harfli eserlere tarihi ne olursa olsun ulaşabiliyorsunuz fakat Osmanlı döneminde üretilen içerik maalesef şu anda erişim dışı. Biz bu girişimle o dünyayı da Google'a bir nevi açmış olacağız. Osmanlıcanın Google'ını oluşturmaya çalışıyoruz. Burada gerçekten bir Osmanlı kültür, siyaset ve sosyal dünyasını, geleneği keşif için bir Rönesans hareketi gibi olacak. Ciddi anlamda araştırmalara renk katacak. Temel hedefimiz bu." diye konuştu.

Tuncer, bütün üniversitelerin, yurt içi ve yurt dışındaki araştırma merkezleri, kütüphaneler ile tekil araştırmacılar ile konuya ilgi gösterenlerin dijital kütüphaneden faydalanabileceğini sözlerine ekledi. AA

 
NASA'da görev yapmış bilim insanı Türkiye'nin uzaydaki geleceğinden umutlu
 
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Oktay: İklim değişikliğine karşı iş birliğimizi bugünden güçlendirmeliyiz
YORUMLAR
 Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
KATEGORİDEKİ DİĞER HABERLER
Kültür ve Turizm Bakanlığından sinema sektörüne yeni destek
Kültür ve Turizm Bakanlığı, sinema sektörüne 1 milyon 782 bin liralık destek kararı aldı.
Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi'ni 1 yılda yaklaşık 342 bin kişi ziyaret etti
Kovid-19 salgını nedeniyle 15 Mart-31 Mayıs 2020 arasında ziyaretçi kabul ...
Lagina Hekate Kutsal Alanı'nda 2 bin 50 yıllık sütunlar yeniden yükseliyor
Muğla'nın Yatağan ilçesinde bulunan ve Pagan inanışının merkezi kabul ...
 
Değerli taşlar elinde hayat buluyor
Kapalıçarşı'nın yaşayan insan hazineleri arasında yer alan Surmak Susmak, ...
Peribacaları kar altında ayrı güzel
Tarihi, kültürel ve doğal zenginlikleriyle bilinen Kapadokya'da, üç gün ...
'Minyatür sanatı çok derinlikli bir dünya'
Minyatür sanatçısı ve eğitmen Gülçin Anmaç, "Benim minyatür yapmamdaki ...
 
'Kusursuz kulak' Bager, karla kaplı Muş Ovası'nda piyano çaldı
Duyduğu sesleri notaya dökebilme yeteneğine sahip 9 yaşındaki görme engelli ...
Türkiye florasını zenginleştiren botanikçi: Asuman Baytop
"Yorulmaz bir bitki toplayıcısı" olarak anılan Prof. Dr. Asuman Baytop, ...
Rumkale'de cam teras yapımına başlandı
"Fırat'ın incisi" Rumkale'nin en güzel göründüğü alana yapılacak cam terasın inşasına başlandı.
 
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
TALAT PAŞA’NIN KATİLİ TEİLERİAN’IN HEYKELİ, BİR İTİRAF VE GERÇEKLER
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
ÇAY TİRYAKİSİYİZ AMA
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
ZOOM YORGUNLUĞU
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
SOSYAL MEDYADAKİ GÜZELLİK ALGISI
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
KOD ADI: 29
Esra SARI
Esra SARI
GERÇEKTEN MUTLU MUYUZ?
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
TOPLUM ÜZERİNE
Murat BALCI
Murat BALCI
CUMHURBAŞKANLIĞI ADAYLARI
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
ÇOCUĞUNUZA YABANCI DİL ÖĞRETME ÖNERİLERİ
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
VEFA ÖDÜLLERİ
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
MUSUL’DAN FERAGAT VE SULH DİPLOMASİSİ-III
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
DEĞİŞEN TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
EKONOMİ TEZLERİ
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
KIRIM VE DONBAS KRİZİ
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
BİONTECH Mİ SİNOVAC MI?
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
GENÇLER AZ DA OLSA UMUT BEKLİYOR
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
AYDINLIĞA AÇILAN EN BÜYÜK PENCERE
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
MODERN İNSAN ALLAH’A AİT ŞEYLERİ KENDİNİN ZANNEDİYOR
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
GELECEĞE DAİR FİKRİ BİR EGZERSİZ
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BİSİKLET KÜLTÜRÜ
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
YEREL SEÇİMLER İÇİN BİR DEĞERLENDİRME
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Röportaj Sağlık
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva